"Dit is even belangrijk als de piramiden of welke andere historische plek je maar kunt bedenken op Aarde, maar dan in de ruimte." Archeoloog Beth O'Leary, hoogleraar aan de New Mexico State University, werkt er al tien jaar aan om de menselijke sporen op de maan, zoals de Apollo 11-landingszone, op de Werelderfgoedlijst te krijgen. Ze publiceerde recentelijk een eerste handboek voor ruimtearcheologie.
"Het is belangrijk om die voorwerpen te bewaren. Jullie hebben in Nederland vast ook belangrijke plekken, Den Haag of iets met de dijken. Een fysieke plek waar je naar toe kan gaan en objecten die toen gemaakt zijn, zijn belangrijk voor het historisch besef. Dat moeten we beschermen voor onze kinderen en kleinkinderen."
De mens mag dan al in geen dertig jaar meer voet op de maan hebben gezet, O'Leary wil niet overvallen worden door toekomstige projecten: China, Japan en de VS denken aan nieuwe maanmissies. En Google heeft een miljoenenbeloning uitgeloofd voor de persoon die een robot op de maan weet te landen.
"Omdat er geen wind waait op de maan, zijn die iconische voetafdrukken nog altijd bijzonder scherp en duidelijk. Stel je voor dat er dan een maanrobot overheen rijdt!"
Vlag, laarzen, ontlastingszak
Om de sporen van Apollo 11 en alle andere maanmissies te behouden, benaderde O' Leary in 2000 de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA. Ze kreeg een beurs om te onderzoeken wat er daar precies bewaard moet worden.
"Het was niet makkelijk. We dachten dat er wel een lijst in een boek zou staan ergens, maar we moesten die helemaal zelf samenstellen." Op basis van oude persberichten en onderzoek bij musea en de NASA, maakte ze een inventarisatie van wat er nog ligt: de beroemde vlag en het onderstel van de maanlander, maar ook gereedschap, de tv-camera en vier ontlastingszakken van Armstrong en Aldrin. Ruim honderd voorwerpen.
"Nadat ze maanrotsen hadden verzameld moesten ze zo veel mogelijk rotzooi uit de maanlander gooien om het gewicht te verminderen. Ze hadden tenslotte maar één kans om op te stijgen en dit was de eerste keer dat ze het zouden proberen. Dus maakten ze een afvalplek bij de lander, met ruimtelaarzen en dat soort dingen."
Die 'rotzooi' is nu historisch erfgoed, vindt O'Leary. "Net zoals dat je bij de eeuwenoude ruines in New Mexico niet op muren mag klimmen, de boel beschadigen of dingen mee naar huis mag nemen, moeten we dat ook op de maan verbieden."
Ironisch
Maar wie moet dat verbieden? Nog afgezien van het feit dat het moeilijk is om de plek permanent te bewaken, is er ook nog de vraag wie wetten mag uitvaardigen over het hemellichaam.
"Nu hebben we geen raamwerk. Volgens het ruimteverdrag van de VN uit 1967 blijft technologie in de ruimte van de landen die het daar gebracht hebben, maar de maan is van ons allemaal. We hebben dus een internationaal protocol nodig om te bepalen hoe dichtbij je er mag komen."
"Laten we alles wat er op de maan gebracht is, van 1959 tot 1976, significant noemen en bepalen dat er wel foto's van gemaakt mogen worden, maar dat je niet te dicht in de buurt mag komen."
"Ironisch genoeg: als de Google XPrize er inderdaad zal landen, scheppen zij ook weer een nieuwe archeologische vindplaats. Dat is het begin van een nieuw tijdperk van ruimtereizen en dus ook weer belangrijk."
Veldonderzoek
Stiekem droomt O'Leary ervan zelf veldonderzoek te kunnen doen. "Al heeft NASA ons daar niet voldoende geld voor gegeven", lacht ze.
"Met de Apollo-missies is een keer een geoloog meegegaan, omdat hij de expertise had om naar maanstenen te kijken. Ik denk dat ze ook eens een archeoloog mee naar boven moeten sturen. Ik zou dolgraag gaan."
"Ik zou kijken naar hoe de materialen zich gehouden hebben onder die omstandigheden. Het is extreem warm en extreem koud op de maan. Hoe zou de vlag, die misschien wel werd omgeblazen bij vertrek, er nu uit zien? Hij was van plastic, misschien zijn er wel alleen maar gebleekte resten van over."
Deel deze pagina
»
»
»