Coalitieberaad van dag tot dag

Dag 12 Dinsdag 24 maart
Rond 10.45 uur komen de onderhandelaars in het Catshuis bijeen om de puntjes op de i te zetten. Ze praten een uur of vijf met elkaar. Het overleg wordt 's middags geschorst. De ministers Bos en Donner worden verwacht in de Tweede Kamer bij het Mondelinge vragenuur. Voordat hij de Kamer binnengaat zegt vicepremier Bos "ontzaglijk ver te zijn gekomen, maar dat de laatste loodjes het zwaarst wegen". De oppositie vraagt in de Tweede Kamer om een spoeddebat over de kabinetsplannen. De Kamer voelt zich buitenspel gezet en vindt het overleg veel te lang duren. Rond 16.00 uur wordt het overleg in het Catshuis hervat. De sociale partners worden uitgenodigd om het pakket aan maatregelen te bespreken. Het wordt pas in de avond, na zeven uur, als onder meer Agnes Jongerius van de FNV en Bernard Wientjes van de werkgeversorganisatie VNO-NCW arriveren. Voor ze het Catshuis ingaat, zegt Jongerius dat ze desnoods de hele nacht door onderhandelt. Net voor middernacht blijkt dat het gelukt is - er is een sociaal akkoord. Het kabinet wil de AOW-leeftijd verhogen van 65 naar 67. Maar volgens Jongerius en Wientjes is afgesproken dat het kabinet wacht met die maatregel totdat de Sociaal Economische Raad met een alternatief plan is gekomen.

Dag 11 Maandag 23 maart
Een lange, lange onderhandelingsdag. De coalitiegenoten schuiven om 10 uur 's ochtends aan in het Catshuis om daar pas weer om 01.30 uur 's nachts uit te komen. Er ligt dan nog geen akkoord, maar volgens de Rijksvoorlichtingsdienst is er "belangrijke voortgang" geboekt. De partijen zouden het erover eens zijn dat er in 2011 5 à 6 miljard euro zal worden bezuinigd, mits de economie dan voldoende is hersteld. Verder is het bijna zeker dat de AOW-leeftijd zal worden verhoogd van 65 naar 67 jaar. Voordat ze een definitief akkoord sluiten, willen de onderhandelaars eerst de koppen bij elkaar steken met de sociale partners. FNV-voorzitter Jongerius heeft zaterdag bij het CDA-congres laten weten dat er acties worden voorbereid. Voor haar is met name een verhoging van de pensioenleeftijd onacceptabel. Volgens haar zit het sociaal overleg op dit moment muurvast, omdat minister Donner werknemers drie jaar lang op de nullijn wil zetten Het CDA-congres geeft de CDA-onderhandelaars de vrije hand om naar eigen goeddunken besluiten te nemen aan de onderhandelingstafel.

Dag 10 Woensdag 18 maart
In de ochtend blijft het lang onduidelijk of de onderhandelaars wel tijd hebben bij elkaar te komen. Balkenende moet 's morgens  naar een debat over de naderende Europese Raad. 's Middags zit de agenda van de andere betrokkenen al vol. In de middag blijkt Balkenende de onderhandelaars van de coalitiepartijen toch uit te nodigen, nu weer in het Torentje. Er ligt een eindvoorstel op tafel en iedereen mag zijn zegje doen. Even lijkt het erop dat in de avond een akkoord op hoofdlijnen wordt gepresenteerd, maar dat gebeurt toch niet. Er wordt gesproken over een "beslissende fase", maar de "moeilijkste knopen" moeten nog doorgehakt worden. Balkenende vertrekt 's avonds naar Brussel voor de Europese Raad. De komende dagen heeft hij geen tijd om de zaak af te ronden. Want zaterdag is het CDA-congres en op zondag werkt dit kabinet met twee christelijke partijen niet. Dat betekent dat de onderhandelaars maandag pas weer verder gaan - dit tot grote verbijstering van de oppositie.

DAG 9 Dinsdag 17 maart
De onderhandelaars zitten 's  ochtends in het Catshuis een uur bij elkaar. Volgens verschillende deelnemers wordt daarbij vooruitgang geboekt. De onderlinge sfeer is goed, aldus de premier. 's Middags wordt premier Balkenende naar de Tweede Kamer geroepen door GroenLinks-leider Halsema. Zij wil in het Vragenuurtje weten waarom het zo lang duurt voordat er een akkoord ligt. Balkenende zegt dat hij niet wil vastleggen op een einddatum en dat zorgvuldigheid voor alles gaat. Eén van de belangrijkste twistpunten is nog steeds vanaf wanneer er moet worden bezuinigd. CDA en ChristenUnie zouden hoe dan ook vanaf 2011 (het laatste jaar van deze kabinetsperiode) willen bezuinigen, de PvdA wil deze kabinetsperiode investeren en vervolgens alleen vanaf 2011 bezuinigen als er sprake is van een herstel van de economie.

DAG 8 Maandag 16 maart
Na drie dagen zetten de onderhandelaars van de coalitiepartijen zich weer aan de "puzzel". Ze doen dat op een andere locatie: het Catshuis, de ambtswoning van de premier. Vicepremier André Rouvoet (ChristenUnie) is de enige die vooraf de pers te woord staat. "Als iedereen zijn weekeinde goed benut heeft, ben ik niet zonder optimisme", zegt hij. De PvdA heeft in het weekeinde een partijcongres gehad. De leden gaven hun vertegenwoordigers alle ruimte om zelf knopen door te hakken. PvdA-fractieleider Hamer belooft dat zij geen grote bezuiningen op ontwikkelingssamenwerking zal accepteren. Partijleider Bos zegt dat hij met de harde afspraken wil maken over het wegwerken van het begrotingstekort en het terugdringen van de staatsschuld. Na de eerste sessie op het Catshuis komen er tegenstrijdige berichten naar buiten. Een woordvoerder van premier Balkenende noemt de vooruitgang "constructief", maar achter de schermen wordt gesproken over "grote hobbels", "moeizame gesprekken" en "te weinig resultaat".

DAG 7 Donderdag 12 maart
De onderlinge sfeer is al twee dagen om te snijden. Toch verzoekt premier Balkenende de onderhandelaars weer gezamenlijk om tafel te zitten. Om half tien 's avonds komen ze, niet echt opgewekt, bij het Torentje aan. Rond half één 's nachts is het overleg afgelopen. Er is vooruitgang geboekt, maar van een akkoord is nog lang geen sprake. PvdA-fractievoorzitter Hamer zegt een stuk vrolijker uit het overleg te zijn gekomen dat ze er was ingegaan. De coalitiepartijen hebben een heleboel huiswerk meegekregen. Maandag gaan ze verder.

DAG 6 Woensdag 11 maart
Woensdag is het een komen en gaan in het Torentje van Balkenende. Hij probeert de onderhandelingen vlot te trekken door niet met het hele onderhandelingsgezelschap door te praten, maar afzonderlijke gesprekken te voeren met vertegenwoordigers van de partijen. Ook ontvangt hij de topeconomen Bovenberg en Eijffinger. Daarnaast hebben de drie fractievoorzitters van de regeringspartijen een onderonsje. CDA-minister Donner zegt tegen de pers dat het kabinet al 50 miljard in de economie steekt en dat het "echt niet uitmaakt" daar nog eens 5 miljard bovenop te doen. Die uitspraak wordt hem zeer kwalijk genomen door PvdA en ChristenUnie. PvdA-leider Bos: "Ik denk dat mensen niet zitten te wachten op onderhandelingen voor de camera of partijpolitieke spelletjes." Eind van het liedje is dat Donner zijn excuses aanbiedt: "Als het kwetsend is overgekomen, dan spijt mij dat."

DAG 5 Dinsdag 10 maart
Aanvankelijk komt er op dinsdag goed nieuws naar buiten: een sociaal akkoord lijkt binnen handbereik te zijn. Werkgevers en werknemers hebben eerst een gesprek met minister Donner en vervolgens met premier Balkenende. De bonden melden na afloop dat ze bereid zijn de looneisen te matigen. In ruil daarvoor willen ze dan wel dat de optie om de AOW-leeftijd te verhogen van tafel gaat. Later op de dag steken de zeven coalitieonderhandelaars de koppen weer bij elkaar en dat verloopt veel minder soepel. Na middernacht komen ze somber naar buiten. Vice-premier Bos verzucht dat hij op meer vooruitgang had gehoopt. CDA-fractievoorzitter zegt dat de zaak door de inbreng van de sociale partners (lees: de AOW-voorwaarde) gecompliceerder is geworden. "Er wordt geschaakt op veel borden." PvdA en ChristenUnie vinden dat het CDA te weinig bereidheid toont om te bewegen.

DAG 4 Maandag 9 maart
Premier Balkenende heeft een nieuw discussiestuk op tafel gelegd. Het wordt er niet gemakkelijker op aan de onderhandelingstafel, nu er "echte keuzes" moeten worden gemaakt. Maar de sfeer is goed, bezweren de deelnemers na afloop, al zijn de gesprekken "pittig", zeggen zowel Slob als Hamer. PvdA en ChristenUnie willen in 2009 en 2010 vooral investeren (respectievelijk zo'n 8 en 6,5 miljard euro). Het CDA wil dat tegenover eventuele investeringen bezuinigingen staan om het verwachte forse begrotingstekort aan te pakken. De ChristenUnie ziet de noodzaak tot het snel wegwerken van de tekorten ook en wil daarom vanaf 2011 ingrijpen.  

DAG 3 Zaterdag 7 maart
Optimisme troef na afloop van een nieuwe bijeenkomst van de zeven onderhandelaars in het Torentje van Balkenende. Slob van de ChristenUnie zegt dat er voldoende basis is om door te praten. Ook zijn collega Van Geel van het CDA toont zich positief, hoewel hij voorafgaand aan de sessie aangaf dat de druk groot is: als er niets gebeurt, stijgt de staatsschuld volgend jaar volgens hem met 100 miljoen per dag.

DAG 2 Vrijdag 6 maart
In de ochtend vergadert de ministerraad over de crisis. Op zijn wekelijkse persconferentie verzekert Balkenende dat de coalitiebesprekingen zullen slagen. "Het zijn pittige gesprekken, maar we komen er uit." Hij zegt zich persoonlijk verantwoordelijk te voelen voor het door de recessie helpen van Nederland. Na zijn ontmoeting met de pers start de tweede ronde van het beraad. Achteraf zijn de deelnemers niet scheutig met informatie over het verloop. Duidelijk wordt wel dat de coalitiepartijen huiswerk hebben meegekregen van de premier. Ze moeten hun wensen op papier zetten. 

DAG 1 Donderdag 5 maart
Op de eerste dag van de coalitiebesprekingen zegt minister Bos van Financiën dat hij de aanpak van de economische crisis de grootste uitdaging in tachtig jaar vindt voor het kabinet. Bij de bijeenkomsten in het Torentje zitten premier Balkenende, de twee vicepremiers Bos (PvdA) en Rouvoet (ChristenUnie) en de fractievoorzitters Van Geel (CDA), Hamer (PvdA) en Slob (ChristenUnie). Minister Donner van Sociale Zaken neemt de belangen van het CDA waar, zodat Balkenende zijn rol als voorzitter goed kan uitvoeren. Na afloop zijn de betrokkenen optimistisch.

Wilt u uw eigen verhaal kwijt over de economische crisis?
U kunt de NOS mailen op: recessie@nos.nl. Dit zijn de voorwaarden.
U kunt ook meediscussiëren op ons weblog.