Britse monarchie

Door redacteur Lisa Jap-A-Joe



Arthur, Elizabeth, Victoria…De geschiedenis van de Britse koningshuizen heeft altijd tot de verbeelding gesproken. De Britse monarchie is een eeuwenoud instituut.



Tegenwoordig is het Verenigd Koninkrijk een constitutionele monarchie, net als Nederland. Het staatshoofd heeft geen politieke macht, maar heeft een ceremoniële en symbolische functie.

Het Verenigd Koninkrijk heeft echter geen geschreven constitutie of grondwet waarin de functie van de monarch is bepaald, zoals Nederland. Wel gelden er ongeschreven regels die de macht van de koning of koningin beperken, die in het koninkrijk net zo bindend zijn als een geschreven grondwet.



De verhouding tussen het parlement en de monarch is wel enigszins vastgelegd in oude documenten, zoals de Magna Carta uit 1215 en The Bill of Rights Act uit 1689.

Elizabeth II

De huidige koningin Elizabeth II is monarch van het Verenigd Koninkrijk, oftewel Engeland, Schotland, Wales en Noord-Ierland en van enkele voormalige kolonieën in het Britse Gemenebest, waaronder Australië, Nieuw-Zeeland en Canada. Daarnaast staat zij als heersende monarch aan het hoofd van de Anglicaanse kerk.

Die taken zullen worden doorgegeven aan haar opvolger. De oudste zoon van koningin Elizabeth, prins Charles is de troonopvolger, en zijn oudste zoon prins William is tweede in de lijn van troonopvolging. De troon wordt altijd doorgegeven aan de oudste zoon van de monarch, en als hij of zij geen zoon heeft, aan de oudste dochter. Lager in de lijn van de troonopvolging staan dan de overige leden van de koninklijke familie.

Koning Arthur

De geschiedenis van de monarchie begint in de Middeleeuwen. Na de val van het Romeinse Rijk, rond de vijfde eeuw na Christus, viel het toenmalige Brittannia uiteen in een aantal kleine koninkrijken, met aan het hoofd Angelsaksische koningen.

Uit die tijd stammen legendes van de heldhaftige koning Arthur en zijn ridders van de Ronde Tafel. Mogelijk was Arthur koning van één of meerdere koninkrijken, maar het is niet zeker dat hij ooit echt heeft bestaan.



 Een aantal koninkrijken werd samengevoegd en vormden Engeland. In het noorden van Groot-Brittannië gebeurde hetzelfde en zo ontstond Schotland.



In 1066 veroverden de Noormannen, uit Normandië in Frankrijk, Engeland onder leiding van Willem de Veroveraar. Na de beroemde Slag bij Hastings werd William koning van Engeland. Onder zijn bewind werd Engeland een beter gecentraliseerde monarchie met een schatkist.

Engelse natie

In de eeuwen die volgden begon de Engelse samenleving steeds meer de huidige vorm aan te nemen. Het parlement werd gevormd en groeide als instituut. Ook werd een rechtsysteem ingesteld en werd de relatie tussen koning en kerk beperkt.

De Engelse koningen raakten steeds meer in de ban van gebiedsuitbreiding. Wales werd veroverd en geannexeerd. De Engelse koningin aasten op Schotland, dat bleef strijden tegen Engelse overheersing.

Ook op cultureel gebied liet Engeland zich steeds meer gelden. De Engelse taal werd van een taal die leek op Fries in de Angelsaksische tijd, steeds meer het Engels zoals we dat nu kennen. Geoffrey Chaucer schrijf zijn wereldberoemde Canterbury Tales aan het eind van de Middeleeuwen. De universiteiten van Oxford en Cambridge werden opgericht.

Kolonieën

Net als de rest van Europa begonnen de Engelen de wereld te verkennen, om territoria te winnen en handel te drijven.

Tijdens de regering van Elizabeth I beleefde Engeland in de zestiende eeuw gouden tijden. Het Engelse Empire, met kolonieën over de hele wereld, groeide en nam een plaats tussen de andere grote Europese koloniale mogendheden, zoals Nederland en Spanje. Er werd geïnvesteerd in de Nieuwe Wereld, Amerika, waar kolonieën werden gesticht.



Uit die tijd stammen ook wereldberoemde literaire grootheden, zoals Christopher Marlowe en William Shakespeare. Die laatste beschrijft in zijn werken ook impliciet zijn bewondering voor koningin Elizabeth. Ook van haar hand zijn geschreven stukken bewaard gebleven. 





 

Verenigd Koninkrijk

Elizabeth trouwde niet en kreeg geen kinderen. Ze wordt daardoor de Virgin Queen genoemd. Haar neefje, James I werd koning van Engeland, maar was ook koning van Schotland. Zo werd het Verenigd Koninkrijk in de zeventiende eeuw opgericht; Engeland en Schotland kregen één monarch.

Intussen groeide het Britse Empire uit tot een wereldmacht waar de 'zon nooit onder ging'. Het Empire strekte zich uit van Amerika tot Afrika tot Azië. Ook na de onafhankelijkheidsverklaring van de Verenigde Staten van Amerika in de achttiende eeuw bleef het Verenigd Koninkrijk de macht houden in een derde van de wereld.

Victoriaans

Toen Victoria koningin werd in 1837 was de monarchie niet populair. Haar voorganger en oom koning George IV werd een decadente, losbandige levensstijl verweten. Dat had geleid tot de instelling van de constitutionele monarchie, waarin de macht van de vorst aan banden werd gelegd.



Victoria wilde niet geassocieerd worden met de levensstijl van haar oom. Zij pleitte voor een strenge, ingetogen, preutse levenswijze, die later zou worden aangeduid met de term 'Victoriaans'.

Victoria is met 64 jaar op de troon de langstregerende monarch van het Verenigd Koningkrijk. Zij stierf in 1901 en had negen kinderen. Koningin Elizabeth II is haar achter-achterkleindochter.

Lange tijd werd veel waarde gehecht aan de Victoriaanse ingetogenheid, de stiff upper lip, in het Verenigd Koninkrijk. Victoria's opvolgers streefden die levenswijze, en de eeuwenoude tradities van de monarchie na. Maar naar mate de Britse samenleving en het Empire veranderde, groeide ook de behoefte aan modernisering van het koningshuis.

Modernisering

Na de Tweede Wereldoorlog brak een periode aan van dekolonisatie, globalisering en modernisering door de nieuwe technoligische ontwikkelingen en wereldeconomie. De eeuwenoude tradities van de monarchie leken niet te langer aan te sluiten bij de samenleving.

Dit werd duidelijk merkbaar aan het einde van de twintigste eeuw, toen prinses Diana stierf in 1997. Koningin Elizabeth II reageerde ingetogen, afstandelijk. Dat werd haar verweten door het volk. Uit peilingen bleek toen dat een kwart van de Britten voor afschaffing van de monarchie was.

Elizabeth liet toen de teugels wat vieren en zocht, geheel in strijd met de traditie, toenadering tot het volk. Haar opvolger prins Charles heeft aangegeven voor modernisering van de monarchie te zijn, net als zijn zoon, prins William.

Het Verenigd Koninkrijk is drastisch veranderd sinds de kroning van Elizabeth II, en het is de vraag wat voor soort monarchie aansluit op de 21^e eeuw en verder.