Ze waren bevrijd van de Japanners en ze wilden de Nederlanders niet meer terug als koloniale heersers. Onder leiding van de republikeinse voormannen Soekarno en Hatta vochten de Indonesiërs voor hun onafhankelijkheid.
Nederland meende de oude koloniale orde te kunnen herstellen door grootschalig militair ingrijpen. Den Haag meed het woord 'oorlog' en bedacht de term 'politionele actie'. Het werd het Nederlandse Vietnam in de tropische dessa's. De republiek Indonesië kwam na drie jaar als winnaar uit de strijd.
Verslaggever Jeroen Wielaert trok 60 jaar later naar Djakarta en sprak met een drietal Indonesische veteranen. In deel 1: Oetario Djajanegara, voormalig stafofficier op Sumatra.
Hij wilde graag arts worden na een degelijke Nederlandse hbs-opleiding. Maar de oorlog veranderde alles voor Oetario Djajanegara.
Hij was bevlogen door het Indonesische onafhankelijkheidsideaal dat al ver voor de tweede wereldoorlog de kop op stak. De Japanners steunden de Indonesiërs daarin, het paste in hun eigen gedachten over een nieuw Groot Oost-Azië. Maar Djajanegara was te kritisch, voor hem ging het om pure Indonesische zelfstandigheid, zónder Japanse sturing.
Soerdirman
Hij kon een medische studie verder vergeten. In plaats daarvan kwam hij terecht bij de PETA, het Indonesische vrijwilligersleger dat Spartaanse oefening kreeg van de Japanners. Zo werd Djajanegara één van de stafofficieren in de Siliwangi-divisie die onder de jonge, charismatische generaal Soedirman de strijd aanging met de Zeven December Divisie, geleid door generaal Spoor. In de eerste actie, de Operatie Product, bezetten de Nederlandse troepen de economische belangrijkste plantages en steden op Java en Sumatra. In de tweede, Operatie Kraai, werden de Indonesische leiders gevangen genomen in Djokyakarta.
Djajanegara herinnert zich: "Soedirman wilde een totale guerillastrijd, gebaseerd op een artikel uit onze grondwet dat bepaalde dat iedere staatsburger het recht en de plicht heeft om deel te nemen in de defensie van het land. Daarmee werd Indonsië een nation in arms, met effectieve militaire weerstand."
"De Nederlanders hadden de steden bezet, maar de omliggende dessa's waren in handen van de TNI, het Indonesiche leger. Daarom was de republiek buiten de steden nog effectief. De dessa's waren de strongholds van onze defensie. Het commando van de TNI was niet top-down, maar bottom-up. Bevelvoering dus van onder naar boven. De kleinste eenheden hadden de vrijheid om hun operaties zelf te bepalen wat tijd en plaats betreft. Een gedecentraliseerd commando."
Oorlogsvoering
De materieel superieure Nederlanders begrepen dit soort oorlogsvoering niet. Vooral omdat ze de Indonesische eenheden niet compleet konden uitschakelen.
Djajanegara: "Ik heb daarover een gedachtewisseling gehad met generaal Bouman van de Zeven December-Divisie die nu in Zeist woont. Hij vroeg mij hoe jullie nog hebben kunnen bestaan toen wij jullie al in de bossen en dessa's hadden teruggedrukt. Hoe was jullie logistiek? Hij dacht dat de logistiek centraal moest worden gedaan, terwijl wij een heel decentrale logistiek hadden."
"Ik heb hem ook de tegenvraag gesteld: jullie waren superieur op het land, op zee en in de lucht en ook superieur misschien in jullie internationale verhoudingen als winnaars van de oorlog. Waarom hebben jullie ons niet klein kunnen krijgen? Daar kon hij ook niet op antwoorden. Het uitgangspunt van de krijg was tegengesteld."
Nederland kon onmogelijk winnen. Djajanegara: "Ja. Generaal Spoor had dit soort strategie niet voorzien."
Amerika vormde diplomatiek een andere, beslissende machtsfactor. Een vrije republiek Indonesië kreeg de voorkeur boven een koloniaal Nederlands-Indië, ook uit economische eigenbelang. Voor Den Haag werd het nu een volslagen ongelijke strijd.
Djajanegara: "Het kwam ook doordat de Tweede Wereldoorlog was gebaseerd op de beginselen van democratie en vrijheid. Daardoor kwam in de VN een politiek van dekolonisatie tot stand."
Nederland wilde het niet begrijpen, maar moest het begrijpen. Djajanegara: "Dat wil zeggen: het conservatieve gedeelte van Nederland. Ik denk ook dat er Nederlanders waren die begrepen dat het niet kon. De strijd bewees dat de Republiek Indonesië niet alleen op papier bestond, maar dat het leefde in de harten van het grote volk."
Verzoenen
Is het nu over, anno 2007? Djajanegara: "Zij die te velde tegenover elkaar hebben gestaan, hebben zich kunnen verzoenen. Die anderen kunnen alleen maar praten. Zij die de oorlog hebben meegemaakt weten beter de vrede te waarderen dan wie dan ook."
Samen met generaal Bouman is Djajanegara nog in gesprek over een speelfilm over de beslissende periode in de gevechten tussen Indonesië en Nederland. Voorbeeld is 'Tora Tora', de Amerikaans-Japanse coproductie over de aanval op Pearl Harbour van december 1947.
Een regisseur is nog niet aangezocht. Het lijkt een mooi project voor Paul Verhoeven.
»
»
»