Impressies van een stadsgeograaf in China

Hongkong

Meer foto's van Hongkong



Een stad waar je eigenlijk niet buiten hoeft te komen, waar de overheid bepaalt wat goed voor je is en waar reclame bepaalt wat je behoefte is. Dat is Hong Kong. Beklemmend. Geen ruimte om je heen, geen pleinen. Alleen hoogbouw.



Na de grote brand van 1953 werden in de voormalige Britse kolonie alle sloppenwijken gesloopt. Ze werden vervangen door woongebieden die 'safe and secure' en 'clean and green' zouden zijn. Economische groei en duurzame ontwikkeling waren, en zijn nog steeds de sleutelwoorden. Hong Kong groeide van ongeveer 2 miljoen inwoners toen, naar 7 miljoen nu.



Het resultaat van deze centraal geleide groeikernenpolitiek is een massieve en tot in details geplande stad. De talrijke woontorens - er is feitelijk geen laagbouw - zijn via het meest efficiënte openbaar vervoer ter wereld verbonden aan de werktorens en winkelcentra.



Openbare ruimte - en zeker in de buitenlucht - bestaat zo goed als niet. De meeste ontmoetingsplekken zijn in moderne winkelcentra te vinden. Maar die dienen toch vooral om de consument aan het consumeren te brengen, niet om de ene stadsbewoner een andere te laten ontmoeten. Op ingenieuze wijze zijn zoveel mogelijk winkels op zoveel mogelijk verdiepingen vanuit zoveel mogelijk hoeken zichtbaar gemaakt. Alles om de kooplust op te wekken.



Op dit moment staan de spaarzame organisch gegroeide stadsdelen, waar de handel en ontmoeting nog wel op straat plaatsvinden, onder grote druk om omgetoverd te worden tot stadsmilieus die meer geld in het laadje brengen. En dan is Hong Kong de ideale stad geworden - volgens de stadsplanners van Hong Kong.

Guangzhou

Meer foto's van Guangzhou



Guangzhou is een uitgestrekte stad, zo'n honderd kilometer van Hong Kong, maar nog steeds verbonden met de zee en met de haven, en dus een flinke concurrent van Hong Kong. Ook Guangzhou is in dertig jaar tijd uitgegroeid tot megastad van - geschat - zo'n 12 miljoen inwoners.



Maar Guangzhou verschilt hemelsbreed van Zhenzhen en Hong Kong. En dat komt vooral omdat de economie hier anders is. Dit is het lage-lonen-China. Hier worden de mobieltjes voor het westen in elkaar gezet - door arbeiders die daarmee heel weinig verdienen. In de stad zijn talloze werkplaatsen te vinden waar 24 uur per etmaal wordt gezwoegd. Soms wonen de arbeiders zelfs in de werkplaatsen.



Ook deze stad kent zijn moderne woontorens en zijn neo-klassieke zakendisctrict. Maar er is meer dan dat. Guangzhou is een 'rauwe' stad, met scherpe tegenstellingen tussen arm en rijk, met veel marginale bebouwing, veel stank en rotzooi. Maar tegelijk, of misschien wel daardoor, is het een stad die bruist. 



Vooral in het oudste gedeelte van de stad, het oude Canton, is het contrast met Hong Kong en Zhenzhen het scherpst te zien. Dit is het gebied van openbaarheid en ontmoeting. Dit is de plek waar van alles gebeurt - er wordt gehandeld, er wordt geconsumeerd, plezier gemaakt, gerecreëerd, gepraat. Er wordt veel en er wordt niets gedaan.

Zhenzhen

Meer foto's van Zhenzhen



Dertig jaar geleden een vissersdorp van 30.000 inwoners, nu een megastad van high-tech industrie met 10 miljoen inwoners - naar schatting dan, want hoeveel mensen er precies wonen weet niemand.



Ter vergelijking: tijdens de industrialisatie van Nederland (1850-1950) en de trek van het platteland naar de stad die daarmee gepaard ging, vertienvoudigde het inwonertal van steden als Enschede, Tilburg en Eindhoven. Maar daar was honderd jaar voor nodig; in Zhenzhen is het aantal inwoners in de laatste twintig jaar vertienvoudigd.



Zhenzhen is met enorme steun van de Chinese overheid van de grond getild om China in de zuidelijke regio niet teveel afhankelijk te maken van Hong Kong. De manier waarop woon- en werkgebieden zijn ontwikkeld, is vergelijkbaar met Hong Kong, maar tussen werk- en woongebieden liggen hier autowegen - geen hypermoderne metrolijnen. Tussen al die auto's is de opvallende afwezige de fiets.



Tijdens de verstedelijking van de laatste decennia zijn tal van dorpjes opgeslokt. Dat leidde er aanvankelijk toe dat de overgebleven oude bewoners hun grond intensiever gingen gebruiken en aan arbeidsmigranten goedkope woonruimte gingen aanbieden. Maar de 'villages' en hun bewoners worden nu bedreigd door de grote projectontwikkelaars.



Je ziet in deze stad wel gebieden met groen, vooral bij de universiteiten. Maar net als in Hong Kong is in Zhenzhen de stedelijke openbare ruimte het kind van de rekening. De stad lijkt, voor de westerse bezoeker althans, een ziel te missen.