Voor het eerst in de geschiedenis wonen er binnenkort meer wereldburgers in de stad dan op het platteland, zo voorspelde het bevolkingsfonds van de Verenigde Naties onlangs. De mens van de 21e eeuw is een stadsmens.
De verstedelijking van de wereld voltrekt zich in een ongekend tempo. Iedere week komt er een miljoen nieuwe stadsbewoners bij. Zo'n 180.000 per dag. Een groei die volgens de VN onomkeerbaar is. Hieronder de vijf belangrijkste vragen over de wereldwijde urbanisatie.
Is verstedelijking iets van nu?
Verstedelijking is een proces dat al duizenden jaren aan de gang is, maar de groei van steden en de stadsbevolking wereldwijd is nog nooit zo snel en zo massaal geweest. In Afrika en Azië alleen al zal de stadsbevolking zich binnen de tijdspanne van één generatie verdubbelen. Dat staat in het Wereldbevolkingsrapport 2007 dat het United Nations Population Fund (UNFPA) onlangs publiceerde.
De cijfers zijn overweldigend: rond 1950 woonden er wereldwijd zo'n 730 miljoen mensen in steden.
In de loop van het komende jaar zullen dat er 3,3 miljard zijn, meer dan de helft van de wereldbevolking. In 2030, voorspelt de VN, zullen maar liefst 5 miljard mensen in steden wonen. Dat is zo'n 60 procent van alle wereldburgers.
Waar groeien steden het snelst?
De explosieve groei van steden vindt nu vooral plaats in ontwikkelingslanden: in Afrika, Azië en Latijns-Amerika. 80 procent van de nieuwe stadsbewoners woont op een van die continenten. Volgens het VN bevolkingsrapport zullen de meeste nieuwe stedelingen arm zijn, en in sloppenwijken leven. Nu al woont een miljard mensen in een sloppenwijk. Dat aantal zal de komende tijd alleen maar verder toenemen.
Tussen 2000 en 2030 stijgt het aantal mensen dat in Azië in een stad woont van 1,36 miljard naar 2,64 miljard. In Latijns-Amerika neemt het aantal stadsbewoners toe van 394 naar 609 miljoen. Afrika verstedelijkt het snelst: van 294 miljoen naar 742 miljoen.
Bij verstedelijking wordt vaak gedacht aan metropolen, bijvoorbeeld de Japanse hoofdstad Tokyo. Daar wonen 35 miljoen mensen, evenveel als in heel Canada. Maar de historische groei die nu gaande is, vindt vooral plaats in kleinere steden. De meeste nieuwe stedelingen komen terecht in steden met minder dan 500.000 inwoners.
Waarom trekken mensen naar de stad?
In Europa en Noord-Amerika wonen de meeste mensen al veel langer in steden. Voor Europa geldt dat zo'n 70 procent van de bevolking in een stad woont. Noord-Amerika is het meest verstedelijkte gebied ter wereld: daar woont 82 procent van de bevolking in steden. De verstedelijking van het Westen is op gang gekomen tijdens de eerste grote urbanisatiegolf. Die duurde van 1750 tot 1950 en werd ingegeven door de Industriële Revolutie.
Door de opkomst van landbouwmachines hadden boeren minder handen nodig om het land te bewerken. Seizoenarbeiders die daardoor minder werk hadden, werden naar de stad gedreven op zoek naar werk. Tegelijkertijd trok de opkomst van de industrie mensen juist naar de stad, omdat ze daar aan de slag konden in een van de talloze fabrieken. Deze ontwikkeling leidde uiteindelijk tot de bloei van westerse steden tot economische en culturele centra.
De tweede grote urbanisatiegolf die nu in de Derde Wereld plaatsvindt, is radicaal anders dan de westerse verstedelijking die eind 18e eeuw opkwam. De groei is veel massaler en verloopt veel sneller. Daarnaast heeft de exodus van het platteland andere oorzaken dan bij de Westerse verstedelijking.
In ontwikkelingslanden worden veel mensen naar de stad verdreven vanwege oorlog en onveiligheid, mislukte oogsten en klimaatverandering zoals droogte en overstromingen.
De meeste nieuwkomers komen letterlijk aan de rand van de samenleving terecht: in sloppenwijken. Daar zijn ze vaak nog slechter af dan hun landgenoten op het platteland. In sloppenwijken ontbreken een of meer basisvoorzieningen: schoon drinkwater, deugdelijke huizen, sanitaire voorzieningen, onderwijs en gezondheidszorg.
Is verstedelijking een probleem?
Volgens het VN-bevolkingsfonds is voortgaande verstedelijking onvermijdelijk, maar kan het ook positief zijn. Steden zijn centra van ontwikkeling, hoop en kansen: kansen op economische groei, kansen op onderwijs en kansen voor mensen om te ontsnappen aan armoede en sociaal en politiek isolement.
Volgens Thoraya Ahmed Obaid, voorzitter van het Bevolkingfonds, moeten overheden af van de weerzin tegen verstedelijking. "Geen enkel geïndustrialiseerd land heeft ooit een significante economische groei bereikt zonder urbanisatie. Armoede concentreert zich in steden, maar steden vertegenwoordigen ook het beeld van hoop voor mensen die aan armoede willen ontsnappen."
Het Bevolkingfonds pleit dan ook voor een radicale omslag in de manier waarop overheden met de groei van steden omgaan. In plaats mensen te ontmoedigen naar de stad te komen, moeten bestuurders ruimte creëren voor de stroom nieuwe stedelingen. Als bestuurders daar niet op inspringen, gaat dit vooral ten koste van de armsten en meest kwetsbaren die gevangen blijven in sloppenwijken.
De VN waarschuwt dat het merendeel van de nieuwe bewoners in die wijken jong is, onder de 25 jaar en werkloos: een combinatie die vatbaar maakt voor (religieus) radicalisme. De golf nieuwe stadsbewoners is niet te stoppen, aldus Obaid, want mensen trekken niet naar de stad omdat ze er beter af zijn, maar omdat ze verwachten er beter af te zijn.
»
»
»