Baikonoer, 24 oktober 1960. Hoofdconstructeur Michail Jangel zit twintig meter van een vol getankte raket een sigaret te roken. Het is dat generaal Mikrin hem uitnodigt voor een wandelingetje. Als de twee net de hoek om zijn, ontbranden plotseling de motoren van de bovenste rakettrap.
Het hele platform is meteen een vuurzee. Jangel en Mikrin overleven de ramp, zeker 92 anderen zijn minder gelukkig. Onder de slachtoffers is ook een bekende officier, maarschalk Nedelin. Persbureau Tass meldt dat hij bij een vliegtuigongeluk is omgekomen.
Ruimtevaartkenner Piet Smolders beschrijft de ramp in zijn boek De zwaartekracht voorbij, evenals de obelisk die ter herinnering aan het drama is neergezet in Leninsk, een stadje bij de basis. Pas in de jaren negentig werden details over de ramp bekend.
Het is een tekenend voorbeeld van de geheimzinnigheid in die pionierstijd, want de Space Race was de Koude Oorlog op zijn best. Maar met de geheimzinnigheid kwamen ook de mythes en geruchten in de wereld. De afgelopen vijftig jaar ruimtevaartgeschiedenis staat er bol van.
Iljoesjin
Een van de beroemdste mythes is het verhaal dat Joeri Gagarin niet de eerste mens in de ruimte zou zijn geweest. Tot 2002 circuleerde de naam van Vladimir Iljoesjin. De testpiloot zou Gagarin volgens een bericht van een Britse correspondent in Moskou vijf dagen voor diens vlucht zijn voorgegaan, maar zwaargewond zijn geraakt bij de landing vanwege een falende parachute.
De gewonde Iljoesjin zou een weinig florissante held van de Sovjetunie zijn geweest, dus zou de hele vlucht geheim zijn gehouden. Inmiddels is met behulp van de Russische archieven met zekerheid vastgesteld dat dat een fabeltje is. Het beste bewijs daarvoor is misschien wel dat Tass al vóór Gagarins landing over de vlucht berichtte.
Mythes als die over Gagarins voorganger duiken echter steeds weer op. Ook NASA weet zich nog altijd geplaagd door complotdenkers die zeker weten dat de maanlandingen niet echt plaatsgevonden kunnen hebben, zelfs al zijn de talloze complottheorieën al vele malen onderuit gehaald.
Steeds duiken er nieuwe op van het idee dat, om het gezicht van beide naties te redden, met de Sovjetunie was afgesproken de onmogelijk gebleken maanlanding te faken, tot de meer fantasierijke versies over onderscheppingen door buitenaardse wezens die een Hollywoodversie van de maanreizen noodzakelijk maakte
Snelvuurkanon
Maar dat wil niet zeggen dat er niets geheim werd gehouden in de hoogtijdagen van de Koude Oorlog. Honderden Russische satellieten kregen de schuilnaam 'Kosmos' mee, ook de Russische maanlander werd onder die naam in een baan om de aarde getest. En aan beide kanten van het ijzeren gordijn werden ijverig geheime militaire ruimteprojecten bedacht en soms uitgevoerd.
Midden jaren zestig ontwikkelde de Amerikaanse luchtmacht bijvoorbeeld het MOL (Manned orbiting Laboratory) vanuit het Gemini-project. Twee militairen zouden het kleine ruimtestation bemannen. Het project strandde op de hoge uitgaven voor de Vietnamoorlog eind jaren zestig.
Juist op dat moment kwam het Russische ruimtestation-programma op gang. Saljoet 1 was in 1971 was nog een zuiver civiel station, maar zijn opvolgers Saljoet 2, 3 en 5 waren in feite militaire laboratoria. Ze waren bedoeld voor observatie, maar Saljoet 3, zo bleek in de jaren na na de Koude Oorlog, had ook een snelvuurkanon aan boord. Het wapentuig zou zelfs succesvol zijn getest in de ruimte, op een doelsatelliet. Na Saljoet 5 werd op papier nog een afschrikwekkender versie ontwikkeld met twee raketgranaten, maar die heeft de ruimte nooit bereikt.
Outer Space Treaty
Na Apollo en de eerste Saljoets werd het allemaal minder spannend. In 1976 sloten Moskou en Washington een verdrag, het Outer Space Treaty. Het verdrag moest voorkomen dat staten ooit nucleaire wapens in de ruimte brengen.
De Amerikanen waren op dat moment al volledig gefocussed op de ontwikkeling van de space shuttle. Het leger had bij die ontwikkeling een belangrijke stem. Het ruimteveer moest genoeg laadruimte hebben voor zware satellieten en vanaf de start werden een aantal strikt militaire missies gepland.
Tussen 1985 en 1992 voerde de luchtmacht negen deels geheime shuttle-vluchten uit, vooral voor het uitzetten van spionagesatellieten. Ook de Russische shuttle Boeran (sneeuwstorm), die slechts een onbemande vlucht volbracht, was gebouwd als antwoord op het militaire overwicht dat de Amerikanen in de ruimte hadden gekregen door de shuttle.
Star Wars
Na de val van het ijzeren gordijn kwam de Space Race, die zijn glans sinds de jaren zestig al had verloren, helemaal tot stilstand. Het Russische programma was failliet, de Boeran zou nooit meer vliegen en binnen enkele jaren werkten de Amerikanen en Russen nauw samen. Uiteindelijk resulteerde die samenwerking in het International Space Station, dat uit een combinatie van Russische en Amerikaanse modules bestaat.
Maar de machtsstrijd houdt nooit helemaal op. Onder de regering Bush zag het Star Wars-programma dat onder president Reagan was opgestart nieuw licht, tot afgrijzen van het Kremlin. Alleen vooralsnog zonder de James Bond-achtige satellieten die met laserstralen Russische doelen zouden kunnen vernietigen. Hoewel, voor de ware complotdenker is er altijd meer, out there.
»
»
»