VN-onderhandelaar Martti Ahtisaari komt vandaag naar de hoofdsteden van Servië en Kosovo om zijn plan voor de toekomst van Kosovo te ontvouwen.
Negentig procent van de bevolking van de Servische provincie is Albanees en neemt geen genoegen met minder dan onafhankelijkheid. Maar voor veel Serviërs is het gebied van groot historisch belang. Afscheiding is voor hen ondenkbaar.
De Finse oud-president Ahtisaari heeft een jaar lang gepraat met onderhandelaars uit Servië en Kosovo, de Verenigde Staten, Frankrijk, Groot-Brittannië, Italië, Duitsland en Rusland.
De Kosovo-kwestie in vijf vragen en antwoorden.
Waarom neemt een internationale groep landen een besluit over de toekomst van Kosovo?
In de laatste jaren van de Joegoslavische oorlogen (1992-1999) probeerden Albanese separatisten de Zuid-Servische provincie Kosovo los te maken van Servië. De Servische president Milosevic stuurde milities naar Kosovo om de separatisten te bestrijden. De strijd liep volledig uit de hand. Aan beide kanten maakten militairen zich schuldig aan oorlogsmisdaden. De Servische milities gingen zo ver dat honderdduizenden Albanezen op de vlucht sloegen.
De internationale gemeenschap greep in met bombardementen op Servië. Milosevic werd op de knieën gedwongen, zijn milities trokken zich terug. NAVO-militairen werden naar Kosovo gestuurd om onder een VN-bestuur de vrede te handhaven in de provincie. Die situatie duurt tot op de dag van vandaag voort. De VN wil daar vanaf en werkt aan een definitieve oplossing voor de toekomst van Kosovo.
Waarom willen de Albanezen onafhankelijk worden?
Van de twee miljoen inwoners van Kosovo is 90 procent etnisch Albanees. Maar het gebied hoort bij Servië. In 1974 kregen de Albanezen verregaande autonomie in het toenmalige Joegoslavië. Ze mochten zichzelf besturen. In de jaren '80 groeide onder de Albanezen de wens om een eigen staat te stichten. De Servische minderheid voelde zich meer en meer geïntimideerd. De spanning tussen de twee groepen steeg.
Nadat president Milosevic in 1989 de autonomie had ingetrokken en het bestuur van de provincie weer naar Belgrado haalde, werd de strijd voor onafhankelijkheid steeds heviger. En daarmee ook de Servische onderdrukking. Volgens de Albanezen is het vertrouwen tussen de twee bevolkingsgroepen weg en is er maar een oplossing: los van Servië verder.
Waarom hebben de Serviërs zo'n moeite met een onafhankelijk Kosovo?
Veel Serviërs noemen Kosovo het Jeruzalem van Servië. Het gebied wordt gezien als de bakermat van de Servische beschaving. In de middeleeuwen was Kosovo het centrum van het Servische koninkrijk. In die periode bouwden de Serviërs er veel kerken en kloosters, die nog steeds worden gezien als heilige plaatsen. Iedere Serviër weet dat het gebied in 1389 bij de slag op het Merelveld door de Turken werd veroverd. Het is een mythisch verhaal geworden, met een vaste plek in de Servische geschiedenis.
Bovendien zijn veel Serviërs bang dat de Servische minderheid in een onafhankelijk Kosovo geen kans heeft. In de afgelopen jaren zijn, ondanks aanwezigheid van internationale troepen, veel Serviërs door Albanezen gediscrimineerd en weggepest. De angst is dat de Albanezen uiteindelijk alle Serviërs uit Kosovo willen wegjagen.
Wat is inmiddels bekend over het voorstel van Ahtisaari?
Het afgelopen jaar is in Wenen in het geheim een plan gemaakt voor de toekomst van Kosovo. Over de inhoud is inmiddels veel uitgelekt. De grote vraag is of het woord onafhankelijkheid in de tekst wordt genoemd. De verwachting is dat het woord niet zal vallen, maar dat het er in de praktijk wel op neer zal komen.
Kosovo mag zich aansluiten bij internationale organisaties als de VN en de Wereldbank. De NAVO blijft nog tot 2008 in het gebied. In die tijd moeten de Albanezen bewijzen dat ze vreedzaam kunnen samenleven met een Servische minderheid binnen de grenzen. De Serviërs krijgen een verregaande autonomie in het nieuwe Kosovo. Ze behouden hun Servische nationaliteit, krijgen hun eigen politiemacht en houden een band met Belgrado. Bovendien houden de Serviërs zeggenschap over de orthodoxe heiligdommen in Kosovo.
In hoeverre zijn de plannen van Ahtisaari nog aan te passen?
Na de presentatie van de plannen krijgen de regeringen van Servië en Kosovo nog kort de tijd om te onderhandelen over de details. Ze mogen alleen nog wijzigingen maken in de tekst als ze het er over eens zijn. Het plan van Ahtisaari staat dus redelijk vast. Ahtisaari's woordvoerder zei in de week voor 2 februari dan ook dat er vanuit wordt gegaan dat niemand helemaal tevreden is met de uitkomst. "Het is de best haalbare oplossing."
Een laatste horde is dan nog de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Die moet de nieuwe status van Kosovo uiteindelijk omgieten in een resolutie. Rusland, dat een veto heeft in de Veiligheidsraad, heeft al aangegeven dat het niet akkoord zal gaan met een onafhankelijk Kosovo. De kans bestaat dus dat de onderhandelingen zich in New York nog even voortzetten.
»
»
»