Nederland is van oudsher een warm voorstander van de Europese eenwording. Maar nu de Europese Unie vijftig wordt, is onze Europa-liefde flink bekoeld. Dat maakt nieuwsgierig naar de stemming in de andere lidstaten van de EU.
Correspondent Michael de Werd polste het Europa-gevoel in Oostenrijk.
31 januari 2000 was een zwarte dag voor de Oostenrijkse politiek. Voor de Hofburg, het politieke hart van Oostenrijk, protesteerden duizenden woedende demonstranten tegen de nieuwe regering. Voor het eerst in haar geschiedenis had de christen-democratische ÖVP een coalitie gesloten met de rechtspopulistische FPÖ onder de omstreden Jörg Haider. Ook in de Hofburg, waar president Klestil met zichtbare weerzin de nieuwe regering installeerde, was de sfeer niet veel beter.
Het opvallendste was echter de reactie van de rest van Europa. Met een ongekende eengezindheid hadden de regeringsleiders van de overige 14 EU-staten o.a. besloten dat bilaterale contacten met Oostenrijk alleen nog maar op het laagste niveau zouden plaatsvinden. Hoewel het om symbolische sancties ging, was het duidelijk dat Oostenrijk in één klap tot een paria in Europa geworden was.
Onomstreden waren de sancties echter niet. Ook in Oostenrijk waren zelfs de tegenstanders van de nieuwe regering er niet gelukkig mee. "Als Oostenrijks staatsburger vond ik het aan de ene kant positief, dat een duidelijk gebaar gemaakt werd tegen de xenofobe politiek van Haider," meent Heide Schmidt van het "Liberale Forum", "maar aan de kant valt niet te ontkennen, dat de manier waarop de maatregelen besloten werden, in strijd waren met de rechtsstaat."
Averechts effect
Bovendien zouden zij achteraf gezien ongeloofwaardig zijn, omdat niets werd ondernomen tegen regeringen die uit democratisch opzicht een stuk bedenkelijker waren zoals het kabinet-Berlusconi in Italië.
Volgens de politicoloog Emmerich Talos zouden de sancties juist een averechts effect hebben gehad, doordat zij de ÖVP en de FPÖ in elkaars armen dreven: "Het kabinet-Schüssel heeft de voorstelling van een gemeenschappelijke vijand van buiten ook heel bewust ingezet om onpopulaire maatregelen door te zetten zoals bezuinigingen op de sociale voorzieningen of de collegegelden."
Uiteindelijk werden de sancties al een paar maanden later zonder veel tam-tam weer opgeheven. De FPÖ-ministers vielen weliswaar niet op door kundigheid, maar van een radicale politieke ommezwaai kon nauwelijks sprake zijn. Hoewel de asielpolitiek verscherpt werd, volgde Oostenrijk daarmee de internationale trend en was het aantal mensen dat politiek asiel kreeg naar verhouding zelfs het hoogste binnen de EU.
Europese modelstaat
En ook Jörg Haider, de schrik van de Europese politiek, verdween geruisloos van het toneel. Bij de laatste verkiezingen kwam zijn partij - die intussen BZÖ heet nog net boven de kiesdrempel van vier procent en intussen wordt Oostenrijk weer geregeerd door de traditionele coalitie van socialisten en christen-democraten.
Is de boeman van Europa daarmee tot een Europese modelstaat geworden? In veel opzichten lijkt het daar inderdaad op: Oostenrijk heeft een zeer stabiele economie, de op twee-na-laagste werkloosheid van de EU, goede sociale voorzieningen, weinig criminaliteit, en als geen ander investeert het in de nieuwe EU-staten. Hoewel het in politiek opzicht regelmatig een 'dwarsligger' is. Oostenrijk houdt vast aan zijn neutraliteit en zijn anti-atoompolitiek en nergens anders zijn zoveel mensen tegen de toetreding van Turkije tot de EU.
Spelen daarbij misschien ook wraakgevoelens vanwege de sancties een rol? Emmerich Talos gelooft van niet: "De Oostenrijkers zijn per traditie sceptisch tegenover Europa, maar ik ben overtuigd dat de overgrote meerderheid die sancties allang vergeten is. Het politiek geheugen van de mensen is nu eenmaal kort."
»
»
»