Rembrandt is onze nationale trots, beroemd om zijn werk tot in de verste uithoeken van de wereld. In dit herdenkingsjaar hebben al honderdduizenden mensen de speciale Rembrandt-tentoonstellingen bezocht en lijkt zijn meesterschap onbetwist.
Maar de waardering voor Rembrandt is geen constante in de geschiedenis. Hoewel hij ook door tijdgenoten werd bewonderd, is er een periode geweest waarin er weinig oog was voor zijn werk.
Halverwege de 19e eeuw waren bijna alle Rembrandts verdwenen uit Nederland. Een groot deel was terechtgekomen in Engeland, Duitsland en Frankrijk, waar zijn werk in veel hoger aanzien stond.
Nog in 1850 werd de grote kunstcollectie van koning Willem II geveild met een paar indrukwekkende doeken van Rembrandt.
De nieuwe verering van Rembrandt, die vanaf de tweede helft van de 19e eeuw op gang kwam, heeft een merkwaardige, politieke achtergrond.
Rubens
Tot 1830, toen Nederland en België nog één koninkrijk vormden, werd Pieter Paulus Rubens (1577-1640) algemeen beschouwd als de belangrijkste kunstenaar van eigen bodem. Na de afscheiding van België waren we niet alleen een stuk grondgebied, maar ook deze nationale icoon kwijt.
Omdat Rembrandt in de ons omringende landen zoveel aanzien genoot, leek het een goed idee om hem tot de nieuwe nationale trots van de Noordelijke Nederlanden te kronen.
In 1852 werd een gietijzeren beeld van Rembrandt onthuld op de Amsterdamse Botermarkt (het latere Rembrandtplein) door koning Willem III.
Het eerste schilderij van Rembrandt dat terugkwam in ons land was 'De eendracht van 't land', dat in 1865 door museum Boijmans in Rotterdam werd aangekocht bij een kunsthandel in Parijs.
'De anatomische les van dokter Deijman' was het tweede werk dat de stad Amsterdam in 1882 aankocht en dat nu in het Amsterdams Historisch Museum hangt.
Nachtwacht
De Nachtwacht, Rembrandts meest beroemde werk, werd het 'hoofdaltaarstuk' in het nieuwe Rijksmuseum van Pierre Cuypers, dat in 1885 werd geopend. Dit schilderij is overigens altijd in Nederlands bezit geweest.
Er werd in die tijd hevig gediscussieerd over de plek waar dit topstuk moest hangen. Na de eeuwwisseling werd een apart stuk aan het Rijksmusem gebouwd, waar het schilderij door een mooiere lichtval beter tot z'n recht kwam.
Ter gelegenheid van de inhuldiging van koningin Wilhelmina werd in 1898 de eerste Rembrandt-tentoonstelling gehouden.
Het terugkopen van werken van Rembrandt kwam pas in de 20e eeuw echt op gang. Een peperdure aangelegenheid waar vele jaren overheen zijn gegaan.
Ter gelegenheid van zijn 400ste geboortedag zijn veel beroemde werken van Rembrandt die niet in Nederlands bezit zijn, nu tijdelijk terug in Nederland.
»
»
»