Congo is lange tijd het zwarte gat in het hart van Afrika geweest. Toen de Britse schrijver Joseph Conrad in 1890 de Congo-rivier afzakte stuitte hij op de meest verschrikkelijke misstanden: martelingen, wreedheden en slavernij. Als de ultieme horror beschreef hij het in zijn klassieker Heart of Darkness.
Het land was toen al jaren privébezit van de Belgische koning Leopold II. Over de rug van de Congolezen verdiende de monarch een fortuin met de rijkdommen van het land, zoals rubber. Ongeveer vijf miljoen mensen stierven door de slechte omstandigheden waarin ze leefden. In 1908 neemt de Belgische staat de kolonie over van de koning, na internationale protesten over de misstanden.
In 1960 wordt het land onafhankelijk. België laat Congo voor wat het is uit angst voor een onafhankelijkheidsoorlog zoals Algerije doormaakte. Patrice Lumumba wordt premier en Joseph Kasavubu president.
Maar een maand later gaat het al mis: het leger, dat nog wordt geleid door Belgische officieren, begint te muiten. De rijke provincie Katanga scheidt zich af. België stuurt troepen om de veiligheid van de Belgische inwoners te beschermen. Lumumba roept hulp van de VN in en die stuurt ook troepen, maar de onrust duurt voort.
Zwavelzuur
Kasavubu en Lumumba proberen elkaar van het pluche te stoten. Lumumba probeert Kasavubu te ontslaan, maar wordt zelf buiten spel gezet door kolonel Joseph Mobutu. Uiteindelijk wordt Lumumba vermoord, waarschijnlijk met hulp van België en de VS. Zijn lichaam werd nooit gevonden, mogelijk lieten de daders het oplossen in zwavelzuur.
In 1965 trekt Mobutu alle macht naar zich toe. Hij zet Kasavubu af, benoemt zichzelf tot staatshoofd en maakt een einde aan de instabiliteit van de vijf voorgaande jaren. Toch zijn er ook meldingen van mensenrechtenschendingen en corruptie. Het vermogen van Mobutu groeit even hard als de staatsschuld.
Mobutu streeft tegelijkertijd een hoger doel na: Afrikaanse bewustwording. In 1971 geeft hij het hele land een nieuwe naam: Zaïre. Twee jaar later nationaliseert hij in één klap alle grote buitenlandse bedrijven (de 'Zaïrisering'), maar dat wordt een fiasco. Drie jaar later moet hij het besluit terugdraaien.
Burgeroorlog
Dertig jaar lang blijft Mobutu stevig in het zadel, met steun van de VS. Maar na de Koude Oorlog is het snel voorbij met die warme banden met Washington. In 1994 laait vervolgens een burgeroorlog op als het land volstroomt met vluchtelingen na de genocide in Rwanda.
Drie jaar later trekken de rebellen van de Alliantie van Democratische krachten, na een lange mars dwars door het land, de hoofdstad binnen, met Laurent-Désiré Kabila aan het hoofd. De rebellen worden in mei 1997 als bevrijders binnengehaald en Mobutu, al geveld door kanker, slaat op de vlucht. Hij overlijdt later dat jaar in Marokko.
Kabila roept zichzelf uit tot president en het land krijgt zijn oude naam terug: de Democratische Republiek Congo (RDC). Maar daarmee is de ellende niet voorbij. Andere rebellenlegers die eerst achter Kabila stonden proberen nu, gesteund door Rwanda en Uganda, de nieuwe machthebber te verdrijven.
Vader en zoon Kabila
In eerste instantie weet Kabila de strijd te beteugelen met steun van Angola, Zimbabwe en Namibië, maar in januari 2001 volgt er een staatsgreep. Hoewel die mislukt, wordt Laurent-Désiré wordt wel gedood door een lid van zijn eigen presidentiële staf.
Zijn zoon Joseph Kabila, nog maar 29 jaar oud, volgt hem een week later op. Degenen die ervan worden verdacht de staatsgreep te hebben beraamd, onder wie een neef van zijn vader, worden geëxecuteerd en de nieuwe president slaagt er in de rebellen om de tafel te krijgen en onder druk van Zuid-Afrika en België volgt er eind 2002 een vredesakkoord.
Volgens dat akkoord moesten er op 30 juni 2005, of uiterlijk een jaar later, verkiezingen worden gehouden. Door eindeloze vertragingen duurt het tot 30 juli 2006 voordat de verkiezingen, de eerste sinds Congo onafhankelijk werd, een feit zijn.
Hutu-milities
Intussen is het in de binnenlanden van Congo nog altijd onrustig. Milities maken het oosten van het land nog steeds onveilig - onder meer de 10.000 Hutu-rebellen die weigeren naar Rwanda terug te keren waar ze worden gezocht voor de genocide van 1994.
Tienduizenden Congolezen zijn vermoord, velen zijn gevlucht voor de plunderingen en het geweld. Na meer dan een eeuw is Conrads relaas, althans in sommige opzichten, nog altijd actueel.
»
»
»