Geachte kijker,
Het Journaal heeft opvallend veel reacties gekregen op het item over toerisme op Cuba (zie: 'Apartheid in het Cubaanse toerisme' rechts onder reportages). Vrijwel zonder uitzondering negatieve reacties van mensen die recentelijk zelf door Cuba hebben gereisd. Kennelijk kwam hun ervaring niet overeen met de teneur van ons verhaal: "Er is sprake van een door de overheid opgelegde scheiding tussen toerist en Cubaan". Maar dat neemt niet weg dat die tweedeling wel degelijk bestaat.
De term, "apartheid" schrijven we in de tekst van het item toe aan dissidenten (we spraken hierover onder meer met Marta Beatriz Roque), maar we hadden ook kunnen verwijzen naar de Cubanen zelf en naar mensenrechtenorganisaties als bijvoorbeeld Human Rights Watch. Cubanen en buitenlanders hebben apart geld, en daardoor aparte winkels. Cubanen mogen niet in hotels overnachten, en meestal niet eens naar binnen. Hele stukken strand zijn apart voor buitenlanders. Cubanen die met buitenlanders spreken lopen het risico te worden ondervraagd en opgepakt door de politie.
Wij hebben dit niet alleen zelf kunnen constateren, het wordt ook gestaafd door de Cubaanse wetgeving:
- Elke Cubaan die met buitenlanders in contact treedt, kan worden opgepakt op grond van de zogeheten 'Wet 88'. Officieel de: 'Wet ter verdediging van de nationale onafhankelijkheid en economie van Cuba', bijgenaamd de 'Ley Mordaza' of 'Knevelwet', aangenomen in 1999. Elke Cubaan die informatie verstrekt die de 'blokkade, de economische oorlog tegen Cuba, de destabilisatie van het land' of 'de liquidatie van de socialistische staat' bevordert, kan volgens deze wet 88 worden opgepakt en gestraft met 7 tot 15 jaar gevangenisstraf. Dezelfde straf kan worden opgelegd aan diegene die informatie verstrekt die kan leiden tot 'schade aan de economie'.
- Cubanen die met buitenlanders in contact treden, kunnen ook worden opgepakt onder het artikel 'sociaal gevaar'. Dit geldt voor mensen zonder vast dienstverband, of mensen die toeristen zouden 'lastigvallen'.
- Het is voor gewone Cubanen verboden buitenlanders te logeren te hebben.
- Tenslotte nam het Cubaanse ministerie van toerisme (Mintur) in februari 2005 de resolutie nr. 10 aan, waarin het contact tussen de 200.000 werknemers in de toeristenindustrie en de 'buitenlandse persoon' aan banden wordt gelegd. Daarin staat dat contacten met buitenlanders voortaan moeten worden beperkt tot het 'meest noodzakelijke'. De werknemer moet 'afzien van het verspreiden, uiten en bevorderen van uitspraken die tegen het prestige van het land ingaan'. Het is hem verboden om 'geld, cadeautjes, giften, persoonlijke uitnodigingen, of etentjes' aan te nemen. Ook het aannemen van fooien is verboden. Ze moeten hun directe chef binnen 72 uur schriftelijk op de hoogte brengen van dergelijke avances. Alleen giften die bestaan uit 'elektronische apparatuur' of 'video's' mogen worden aangenomen. Die moeten dan worden afgegeven aan de chef, en komen ter beschikking van het ministerie van toerisme.
Tenslotte is de werknemer verplicht 'permanent waakzaam te zijn op elk feit en elke houding (van de toerist) die de belangen van de staat kunnen schaden', en dit door te geven aan de autoriteiten.
Deze resolutie heeft ook betrekking op de exploitanten van de casas particulares en de paladares waaraan veel briefschrijvers refereren.
Natuurlijk heeft in de praktijk niet elk contact van Cubanen met toeristen gevolgen. Dat neemt niet weg dat het gebeurt, zoals ook onze ploeg heeft kunnen constateren.
De paladares en casas particulares waar veel kritische kijkers klant waren, zijn een door de overheid gecontroleerd fenomeen. Net als voor de gidsen, de obers, portiers, kamermeisjes, entertainers en alle andere Cubanen, is voor deze mensen ondanks alle regelgeving - de toegang tot buitenlandse valuta van levensbelang. Zonder pesos convertibles is van een Cubaans maandsalaris niet rond te komen. Ook onze ploeg zat in een casa particular. Toch zijn deze contacten wat ons betreft niet de meest betrouwbare bron voor een verhaal over toerisme in Cuba.
Verder dient opgemerkt dat het toerisme op Cuba overwegend all inclusive reizen betreft. De meeste buitenlanders gaan naar de grote, voor Cubanen afgesloten, hotels in Varadero. Vandaar onze keuze voor deze plek.
Tenslotte was deze reportage niet als verwijt of kritiek bedoeld. Niet aan het adres van de Cubanen, noch aan dat van de toeristen. Het wil slechts constateren dat er een objectief vast te stellen tweedeling bestaat. Als toerist hoeft men dit niet noodzakelijkerwijs zo te ervaren. Feit is dat voor de Cubanen zelf elk contact met toeristen risico's inhoudt.
Hoogachtend,
De NOS Journaal-ploeg
»
»
»