Hongarije is begonnen aan een week van herdenkingen van de Hongaarse Opstand die vijftig jaar geleden, op 23 oktober 1956, uitbrak. Een revolutie die twee weken later, op 4 november, bloedig werd neergeslagen door de Sovjet-Unie.
Internationale regeringsleiders, onder wie premier Balkenende, waren aanwezig bij de officiële herdenking om 10.00 uur op het Kossuthplein in Boedapest, voor het parlement. Zij legden bloemen bij het monument van de slachtoffers van de opstand.
De plechtigheden verliepen niet helemaal vlekkeloos. De politie jaagde in de loop van de middag demonstranten uiteen die zich bij het parlement hadden verzameld. Veteranen en aanhangers van de oppositie tegen premier Gyurcsany hebben delen van de herdenking geboycot omdat Gyurcsany ook het woord voert.
De oppositie is boos omdat hij onlangs toegaf dat hij om electorale redenen gelogen had over de economie. De veteranen vinden het onacceptabel dat de herdenking geleid wordt door de huidige socialistische regering, die deels uit oud-communisten bestaat. Volgens de Hongaarse televisie zijn er arrestaties uitgevoerd bij de ongeregeldheden.
Tijdens een toespraak riep president Solyom op tot eenheid en de herdenking niet te gebruiken voor politieke doelen. "Politici vieren de herdenking niet alleen gescheiden, maar ze vieren ook verschillende dingen. Ik zeg dan: er is maar één revolutie van 1956."
Stalin
Wat op 23 oktober 1956 begon als een vreedzame demonstratie van enkele duizenden betogers die hun solidariteit betuigden met de Poolse hervormer Gomulka, liep uit op een revolutie tegen het communistische Sovjet-regime dat Hongarije sinds 1945 in een ijzeren greep hield.
Met de dood van Stalin in 1953 hadden de Hongaren gehoopt dat er een einde zou komen aan de Sovjet-overheersing, maar niets bleek minder waar: de repressie hield aan.
De zucht naar vrijheid was de basis voor de opstand van 1956, die door niemand was georganiseerd en door niemand voorzien. Het was een opstand van de 'naamlozen'. De slachtoffers, vele duizenden, waren op een handvol kopstukken na bijna allemaal onbekenden.
Ongewapend
De ongewapende betogers, voornamelijk studenten, die op 23 oktober door de straten van Boedapest trokken, kregen onverwacht bijval van arbeiders en soldaten.
Zonder dat iemand de leiding op zich nam, zette de menigte koers naar het parlement. De betogers, inmiddels zo'n honderdduizend, riepen op tot vrije verkiezingen en een einde aan de Russische overheersing.
Een deel begaf zich naar het Stalinplein, waar het standbeeld van de oude Sovjetdictator van zijn sokkel werd getrokken. Anderen gingen naar het radiogebouw waar de eerste schermutselingen met gewapende agenten van de gehate geheime politie plaatsvonden.
Paniek
De leider van de Hongaarse communistische partij, Ernö Gerö, deed 's avonds in paniek een beroep op de Russische troepen die in Hongarije gelegerd waren om de chaos te bedwingen.
In het holst van de nacht rolden de Sovjet-tanks de straten vanb Boedapest binnen. Door hevig verzet van de opstandelingen, die inmiddels naar de wapens hadden gegrepen, moesten de tanks zich terugtrekken.
De Hongaarse communistische partij verving de regering en de populaire en 'liberale' Imre Nagy werd de nieuwe premier. De opstand hield vijf dagen aan. Arbeiders organiseerden zich spontaan in arbeidersraden, die het bestuur van fabrieken en steden overnamen.
Hervormingen
Op 28 oktober keerde de rust weer en twee dagen later begonnen de Sovjet-tanks zich terug te trekken. Nagy had Moskou er van weten te overtuigen dat die terugtrekking noodzakelijk was om de situatie weer onder controle te krijgen.
Onder druk van de arbeidersraden kwam Nagy tot veel radicalere hervormingen dan hij wellicht zelf voor ogen had gehad.
Op 30 oktober werd het eind van het eenpartijenstelsel bekendgemaakt en kondigde hij nieuwe verkiezingen aan. De vrijheid van godsdienst werd weer in ere hersteld. Een dag later liet Nagy de wereld weten dat Hongarije zich terugtrok uit het Warschaupact.
Gezichtsverlies
Sovjet-leider Chroetsjov besliste daarop dat de Hongaarse opstand neergeslagen moest worden. De gebeurtenissen zouden de andere satellietstaten kunnen aansporen ook een zelfstandige koers te gaan varen.
Ondanks herhaalde oproepen om hulp door de opstandelingen, keek het Westen slechts toe hoe de Russische troepen op 4 november het land binnenvielen en koelbloedig een einde maakten aan de Hongaarse Revolutie.
Dat het Westen de Hongaren niet te hulp te schoot, kwam doordat een week na de opstand de Suez-crisis uitbrak. Daaraan had het Westen al de handen vol. De Hongaren bleven teleurgesteld achter.
Nagy zocht zijn toevlucht in de Joegoslavische ambassade terwijl de raden het verzet tegen de invasie organiseerden. Tot 11 november hielden de opstandelingen het gewapende verzet vol. Zo'n 200.000 Hongaren vluchtten het land uit.
Verzet
Nadat de revolte was neergeslagen, zetten de opstandelingen hun verzet voort door middel van stakingen. De georganiseerde raden probeerden via onderhandeling met de nieuwe pro-Russische regering meer macht af te dwingen.
Midden 1957 werd het verzet definitief gebroken. Nagy werd in de zomer van 1958 door de nieuwe communistische leiders geëxecuteerd.
Hongarije moest nog ruim dertig jaar wachten voordat er in 1989 definitief een einde kwam aan de Sovjet-overheersing. Toch is de opstand van de Hongaren in 1956 een keerpunt geweest in de geschiedenis. Het was de eerste scheur in het Sovjet-bastion, dat overigens nog één hele generatie standhield.
Deel deze pagina
»
»
»