Irak, Irak en nog eens Irak. De komende Amerikaanse Congresverkiezingen (het hele Huis van Afgevaardigden en eenderde van de Senaat) lijken in het teken te staan van het ogenschijnlijk falende beleid van president Bush. Zijn populariteit is tot een dieptepunt gezakt.
Maar laat de kiezer in Tennessee, Montana of Nevada zich in het stemhokje leiden door de honderd Amerikaanse doden die vorige maand in Irak vielen, en de bijna 3000 die hen de afgelopen jaren voorafgingen? "Nee", zegt Marc van Gestel, die al jaren een weblog bijhoudt over Amerika, of er nu presidentsverkiezingen op komst zijn of het land in de greep is van een comapatiënte in Florida.
Hij raakte al op jonge leeftijd geboeid door het Amerikaanse verkiezingscircus. In 1976 zag hij Carter winnen, iets wat toen niemand voor mogelijk had gehouden. Twintig jaar later leidde die fascinatie tot inschrijving bij de American University in Washington DC., studierichting Amerikaanse geschiedenis. In hetzelfde jaar werd Bill Clinton herkozen.
Referendum
Van Gestel kreeg in Washington les van onder anderen Allan Lichtman, bekend van de "Thirteen keys to the White House". In dat legendarische boek beschrijft Lichtman aan de hand van 13 'diagnostische vragen' dat presidentsverkiezingen altijd neerkomen op een referendum over de zittende president.
Volgens Van Gestel moet de invloed van Irak op de verkiezingen van dinsdag niet worden overschat. Evenmin is de stembusgang een referendum over de president. "Irak speelt natuurlijk wel een rol, maar toch vooral in regio's met bijvoorbeeld een legerbasis, of in plaatsen waar veel zoons en dochters naar Irak zijn uitgezonden."
"In Amerika hebben de kiezers een veel directere relatie met hun volksvertegenwoordigers dan in Nederland. Daarom denken de meeste kiezers in het stemhokje toch: 'Wat heeft mijn Afgevaardigde of Senator voor mijn district of staat gedaan?' Ze maken een zakelijke afweging: hoeveel geld heeft mijn Afgevaardigde binnengehaald. In West-Virginia zou het in principe tijd zijn voor Democratisch Senator Robert Byrd om eens lekker van zijn pensioen te gaan genieten. Hij is inmiddels 88 jaar. Maar hij wil nog wel een termijn en de kiezers vinden dat een goed plan. In de afgelopen tien jaar harkte Byrd in de Senaat voor 2,2 miljard dollar aan opdrachten en subsidies voor zijn staat binnen. Als deze verkiezingen een referendum over Bush zouden zijn geweest, dan zou de Senaat bijvoorbeeld zonder problemen naar de Democraten gaan. En nu is daar in de peilingen de stand nog zo goed als gelijk."
Weblogs
Als Nederlandse weblogger valt het Van Gestel bij elke Amerikaanse verkiezing weer op dat de Republikeinen er veel beter in slagen hun boodschap naar buiten te brengen, op internet en in de traditionele media. Volgens Van Gestel verloor de Democraat John Kerry in 2004 de presidentsverkiezingen van Bush zelfs mede door de invloed van conservatieve weblogs. "Meestal verschenen daar de eerste negatieve berichten over Kerry. Die berichten werden dan braaf overgenomen door de gewone media. Democratische weblogs braken die beschuldigingen natuurlijk stuk voor stuk af. Maar die weerleggingen verschenen dan twee dagen later in de kranten, op pagina 14. De schade voor Kerry was toen natuurlijk al geleden."
"Kerry en zijn campagneteam hadden niet door hoe groot de invloed van die onderstroom op internet was. Het zwart maken zelf was misschien nog niet eens het grootste probleem, maar Kerry reageerde er maar niet op. Daardoor bleef het beeld hangen dat Kerry een rijkeluiszoontje was met vijf huizen dat het contact met de gewone Amerikanen had verloren."
Van Gestel kan er wel bewondering voor opbrengen. "De Republikeinen, zeker de hardline conservatieven, spreken met één stem. Telkens vallen ze de Democraten aan, fel en ongenuanceerd, met het doel hen een voetnoot in de geschiedenis te maken. Iedereen doet eraan mee. Het is kwalijk, maar politiek gezien heel effectief."
"De Democraten zullen dat nooit voor elkaar krijgen. Die zijn te divers, met hun hispanics, zwarten, blanken, milieu-activisten, homo's en allerlei andere groepen. Dat maakt de Democratische stem kleurrijker, maar ze spreken nooit met één mond. Uit puur machtspolitiek oogpunt zouden ze dat wel moeten doen. Maar ik zie dat niet gebeuren. Volgens mij kunnen en willen de Democraten dat ook niet, zo'n hechte eenheid vormen als de Republikeinen."
In midtermverkiezingen is het lastiger om als één man te spreken. Het gaat toch om een optelsom van lokale of staatsverkiezingen met een brede schakering aan onderwerpen. De Republikeinen kunnen, anders dan in een presidentsverkiezing, vele minder een nationale agenda van issues opleggen.
Omslag
Weblogs en radio-talkshows ten spijt, de Republikeinen stevenen wel af op verlies in 2006, voorspelt Van Gestel. Als de peilingen kloppen, hangt het er om in de Senaat, maar verliezen de Republikeinen het Huis van Afgevaardigden.
Daarmee komt het Huis voor het eerst in twaalf jaar weer in handen van de Democraten, met een waarschijnlijk groter verschil dan in de afgelopen maanden werd verwacht. Optimistische peilingen houden het op mogelijk 35 tot 40 zetels. In 1994 namen de Republikeinen, onder leiding van de conservatief Newt Gingrich na ruim veertig jaar het Huis van Afgevaardigden over. Dat gebeurde onder de Democratische president Clinton.
De schok was groot. De overname luidde de conservatieve revolutie in die acht jaar later George W. Bush in het Witte Huis bracht. Maar de storm van Gingrich (zelf al lang weer vertrokken uit het Huis) is twaalf jaar later gaan liggen. Sterker nog: de Republikeinen hebben in de aanloop naar deze verkiezingen zelfs last gekregen van zware tegenwind. Irak, omkoop- en seksschandalen en een president die de ongrondwettelijke vrijheid nam om iedereen af te luisteren van wie hij dat nodig achtte in de strijd tegen terreur.
Geen wonder dat de Republikeinen er slecht voor staan in de peilingen. Toch voorziet Van Gestel geen Democratische revolutie die te vergelijken is met de Republikeinse van 1994. "In 1994 wonnen de Republikeinen met een verschil van circa vijftig zetels. Nu zal de Democratische meerderheid weliswaar aardig zijn, maar staat of valt een revolutie met winst in de Senaat. Ik denk dat je hooguit kan zeggen dat de kiezers de Republikeinen terug sturen naar hun hok, zodat die daar rustig kunnen overdenken wat ze allemaal fout hebben gedaan. Maar het kan zo maar zijn dat de Republikeinen over twee jaar weer de meerderheid in een van de huizen halen."
Verstandige keuze
Die relatief korte periode tot aan de volgende (presidents)verkiezingen beperkt de Democraten volgens Van Gestel in hun mogelijkheden om president Bush hard aan te pakken. "De Democraten zullen ook moeten laten zien dat ze wat kunnen bereiken. Dan kun je niet alle wetgeving blokkeren, want dan word je direct afgestraft bij de volgende verkiezingen."
Daarom gaat Van Gestel er vanuit dat de Democraten Bush niet alles zullen aanwrijven wat er de afgelopen zes jaar in hun ogen verkeerd ging in Amerika. "Ze zullen zich vooral richten op zaken waarvan zij vinden dat de president zijn macht heeft misbruikt. Dat lijkt me een verstandige keuze. Bush heeft meer dan welke president dan ook veel macht naar zich toegetrokken."
Of de Democraten succesvol zullen zijn? "Het zal moeilijk worden. Bush heeft de presidentiële geheimhouding tot op ongekende hoogte opgekrikt. De Democraten zullen hem vragen om allerlei documenten openbaar te maken. Maar Bush zal zeggen dat hij dat niet hoeft te doen. Ja, dan komt er een gang naar het hoogste gerechtshof. En wie heeft daar nu juist twee nieuwe opperrechters benoemd?"
»
»
»