Door parlementair redacteur Inge Hoogendoorn
"U draait, u bent oneerlijk." In het eerste lijsttrekkersdebat bij de NOS op Radio 1 zet premier Jan Peter Balkenende de toon voor de campagne.
CDA en VVD laten in de weken voor de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen geen gelegenheid onbenut om de kiezer duidelijk te maken dat PvdA-leider Wouter Bos onbetrouwbaar is.
Of het nou waar is of niet, kan de campagneteams van de twee regeringspartijen niet schelen. Als er maar iets van de boodschap blijft hangen.
De strategie lijkt te werken: de PvdA in hoogtijdagen goed voor zestig zetels in de peilingen - zakt steeds verder weg. Op de verkiezingsavond moet de partij van de tot voor kort gedoodverfde nieuwe premier maar liefst negen zetels inleveren.
Amerikaanse toestanden
Als 2006 iets heeft duidelijk gemaakt, dan is het dat de politiek in Nederland definitief is veranderd: de campagnes zijn Amerikaanser (meer gericht op de poppetjes en minder op de inhoud) en het gedrag van de kiezer is grilliger.
Ondanks dagelijkse peilingen is de uitslag op 22 november verrassend. Na de PvdA zijn de regeringspartijen de grote verliezer: CDA en VVD moeten samen negen zetels inleveren. Voormalig coalitiegenoot D66 wordt gehalveerd en houdt nog maar drie zetels over.
De kiezers die in groten getale naar de stembus gaan geven een duidelijke boodschap af: ze keren zich af van het politieke midden en wijken uit naar de meer radicale flanken.
Met name de SP spint garen bij de gang van zaken. De partij van Jan Marijnissen boekt een spectaculaire winst van zestien zetels. Maar ook de Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders - van niets op negen zetels - behaalt een uitmuntend resultaat; al die andere nieuwe partijtjes op rechts hebben het nakijken.
Wie met wie?
De uitslag zorgt voor een zeer ingewikkelde situatie. Want wie moet er nu met wie regeren?
Het CDA behoort tot de verliezers, maar is wel de grootste partij. De SP is de grote winnaar, maar staat zo veraf van het CDA dat samen regeren ècht geen optie is.
En CDA en PvdA zijn getalsmatig tot elkaar veroordeeld, maar hebben elkaar gedurende de campagne het leven zo zuur gemaakt, dat het de vraag is of zij aan de onderhandelingstafel dikke vrienden kunnen worden.
Na drie weken van gesprekken met informateur Rein Jan Hoekstra (CDA) wijzen Balkenende en Marijnissen elkaar beleefd doch resoluut af.
Hoekstra schrijft in zijn eindrapport aan de Koningin dat de meest logische optie nu is om een coalitie van CDA, PvdA en ChristenUnie te onderzoeken. Zijn opvolger Herman Wijffels (ook CDA) begint hier direct aan het begin van het nieuwe jaar mee.
Nieuwe verhoudingen
Ook in de Tweede Kamer wordt het er niet overzichtelijker op. Er zijn twee kampen ontstaan, waarvan het 'linkse' (als de ChristenUnie, D66 en de Partij voor de Dieren daarbij gerekend worden) maar twee zetels groter is dan het rechtse.
Bos besluit op de eerste dag dat de nieuwe Tweede Kamer bij elkaar is ook met het oog op de formatie aan te tonen dat de verhoudingen zijn veranderd.
Zijn motie voor een uitzetstop voor asielzoekers die langer dan vijf jaar in Nederland zijn wordt aangenomen door PvdA, SP, GroenLinks, ChristenUnie, D66 en de Partij voor de Dieren.
Twee weken later draait het uit op een nieuwe, keiharde confrontatie. Dezelfde nipte meerderheid neemt een vervolgmotie aan. Maar minister Verdonk houdt haar poot stijf. Er volgt een motie van afkeuring tegen de minister, die dit jaar al zo vaak onder vuur lag.
Oppnieuw is het crisis in Den Haag. Het demissionaire minderheidskabinet-Balkenende III scheert langs de rand van de afgrond.
Deel deze pagina
»
»