Het zou een Amerikaanse verkiezingscampagne worden, voorspelde toenmalig VVD-voorzitter Bas Eenhoorn een maand voor de raadsverkiezingen van 2002. "Het wordt een harde, smerige, op de persoongerichte campagne." Beter had de liberaal het niet kunnen omschrijven.
Op 7 maart mogen de Nederlandse gemeenten weer naar de stembus om een nieuwe raad te kiezen. Een terugblik op de historische verkiezingen van vier jaar geleden.
Noch Ad Melkert (PvdA) noch Hans Dijkstal (VVD) zal met plezier terugkijken naar de verkiezingenreeks van 2002. Lange tijd dachten de twee partijleiders dat ze samen de buit mochten verdelen. Eerst de 'voorrondes', de raadsverkiezingen van 6 maart, en vervolgens op naar de hoofdprijs: de Tweede Kamerverkiezingen van twee maanden later.
Pim Fortuyn
De manier waarop de gevestigde coalitiepartijen zich rijk rekenden, paste precies bij de arrogante, elitaire houding die de burger hun verweet. Jarenlang konden ze daarmee wegkomen, maar nu zou het ze opbreken. Al snel bleek dat de hoofdrol in deze verkiezingsstrijd niet voor hen was weggelegd, maar voor de nieuwkomer die zei wat veel Nederlanders dachten: Pim Fortuyn.
De nieuweling zorgde voor flink wat opschudding met zijn controversiële standpunten. Eén van zijn stokpaardjes was het integratiedebat. "Ik vind zestien miljoen Nederlanders wel genoeg. Het is een vol land", zei hij in het beruchte Volkskrant-interview. Met zijn kritiek op de slechte integratie van allochtonen, speelde Fortuyn handig in op de onderbuikgevoelens van de bevolking. Was het paarse beleid wel zo succesvol of staken de partijen hun kop in het zand?
In datzelfde interview pleitte Fortuyn bovendien voor afschaffing van het anti-discriminatie-artikel in de Grondwet. In reactie hierop zei D66-fractievoorzitter Thom de Graaf dat Anne Frank haar achterkamertje dan maar alvast voor onderduiken gereed moest maken, waarmee hij het gedachtegoed van Fortuyn al dan niet bewust koppelde aan het nazi-regime.
Liefdesvuur
Niet alleen het integratievraagstuk was inzet van de campagne. Ook richtte Fortuyn, en met hem het CDA, zijn pijlen op de publieke sector. Want hoewel het goed leek te gaan met de welvaart in Nederland, functioneerde de publieke sector sterk onder maat. De wachtlijsten groeiden en de wijken verloederden.
Politiek Den Haag stond erbij en keek ernaar, waardoor de afstand tot de burger alsmaar toenam. Toch wist Fortuyn die de problemen wél durfde te benoemen, een voet tussen de deur te krijgen. Met standpunten als de invoering van referenda en een rechtstreeks gekozen premier stond Fortuyn weliswaar dichtbij D66, maar na De Graafs opmerking over Anne Frank was het eventuele liefdesvuur tussen de twee partijen voorgoed gedoofd.
Misrekening
Het onderschatten van Pim Fortuyn als serieuze concurrent bleek al snel een misrekening. In de peilingen gooide hij eerst met Leefbaar Nederland en later met Lijst Pim Fortuyn (LPF) hoge ogen. Op 7 maart werd bevestigd waar de Haagse stolp al bang voor was. Met een winst van 250 zetels kwamen de Leefbaren op een totaal van 332 raadsleden.
Een grote aardverschuiving in het politieke landschap dus, waarbij de grootste klap werd uitgedeeld aan de VVD. Alleen in Rotterdam leverden de sociaal-democraten nóg meer in. De PvdA, die al sinds 1947 de grootste partij is in de havenstad, werd zonder pardon door Leefbaar Rotterdam onttroond.
De partij bleek een slechte verliezer. Tijdens het lijsttrekkersdebat op de verkiezingsavond in de Erasmus Universiteit in Rotterdam, werd de onderuitgezakte, arrogante Melkert compleet te kijk gezet door zijn rivaal. Kort daarop viel het kabinet over Srebrenica en nog geen maand later werd Fortuyn vermoord. Slechter kon de PvdA de Tweede Kamer verkiezingen niet ingaan...
Deel deze pagina
»