In Den Haag zitten ze met de handen in het haar. De afstand tot de burger lijkt steeds groter te worden. Sommigen spreken zelfs over een kloof, terwijl anderen juist beweren dat deze term absoluut niet mag worden gebruikt voor wat er gaande is.
Hoe dan ook. Op 1 juni 2005, tijdens het referendum voor de Europese grondwet, blijkt eens te meer dat volk en volksvertegenwoordiging mijlenver uit elkaar staan. Want terwijl een Kamermeerderheid voor is (CDA, VVD, D66, PvdA en GroenLinks; samen goed voor 127 van de 150 Kamerzetels), stemmen de kiezers massaal tegen.
Het is voor het eerst in de moderne geschiedenis dat er in Nederland een landelijk referendum wordt gehouden, en het moet dan ook een feest der democratie worden. Maar terwijl veel politici uit het 'ja-kamp' tot op de dag van vandaag volhouden dat het dat ook is, vragen zij zich tegelijkertijd af hoe het toch zo mis heeft kunnen gaan.
Te laat
Critici die de Europese grondwet een warm hart toedragen, zeggen dat de campagne veel te laat is begonnen: twee weken voordat het referendum wordt gehouden, als het anti-Europagevoel al te diep geworteld is. Bovendien lijkt de manier waarop de campagne wordt gevoerd, meer kwaad dan goed te doen.
Met name het kabinet krijgt de wind van voren. De beweringen van een aantal bewindslieden over wat Nederland over zich afroept met een tegenstem, jagen veel kiezers in de gordijnen. Volgens Brinkhorst gaat dan het licht uit en volgens Bot zou er een economische dip volgen, om maar twee voorbeelden te noemen.
Ook minister Zalm roept aversie op door - dwars tegen het gevoel van de gemiddelde Nederlander in - te beweren dat het leven niet duurder is geworden door de invoering van de euro. Hij laat bovendien duidelijk blijken geen zin te hebben om op straat te gaan flyeren voor de grondwet, maar geeft zich op het laatste moment alsnog gewonnen.
Een onderzoeksbureau tekent op wat de bevolking van de campagne vindt. "Ze willen ons dom houden" en "Ze willen ons iets door de strot duwen", verwoorden enkele respondenten het algemene gevoel van wantrouwen tegen de informatie van bewindslieden en Kamerleden.
Kringetje rond
Den Haag steekt direct na het referendum de hand in eigen boezem en besluit dat er een Brede Maatschappelijke Discussie moet worden georganiseerd, waarin de burger kan laten horen wat hij vindt van het Europabeleid. Dit plan strandt een paar maanden later echter na gekissebis over hoe dit evenement moet worden opgezet.
En zo lijkt het kringetje weer rond te zijn. Want al sinds Pim Fortuyn wordt er gediscussieerd over het al dan niet bestaan van een kloof tussen burger en politiek, en keer op keer wordt besloten dat er beter moet worden geluisterd naar 'het volk'. Maar tot nu toe komt daar weinig van terecht.
Dit jaar sneuvelt ook de wijziging van de Grondwet, die de invoering van een gekozen burgemeester mogelijk moet maken. De gekozen burgemeester maakt deel uit van de bestuurlijke vernieuwingsagenda van het kabinet-Balkenende II, die voor meer directe democratie moet zorgen. Van die agenda blijft nu zo weinig over, dat minister De Graaf besluit op te stappen.
De komende verkiezingsjaren (in 2006 zijn er gemeenteraadsverkiezingen en in 2007 Tweede-Kamer- en Provinciale-Statenverkiezingen) zullen 'de kloof' en de oplossing dan ook opnieuw een stempel op de politieke agenda drukken.
»
»
»