De Amerikaanse inlichtingendienst de CIA krijgt binnenkort een nieuwe directeur. President Bush heeft generaal Michael Hayden voorgedragen, en als de Senaat ermee instemt, kan hij snel aan de slag.
Een van de eerste problemen die hij zal moeten aanpakken, is het ongeoorloofd doorsluizen van vertrouwelijke informatie naar journalisten, oftewel lekken. Te vaak verschijnen er verhalen in de media op basis van anonieme bronnen bij de CIA.
Wellicht op deze manier kon de Washington Post aan de primeur komen dat er geheime CIA-gevangenissen in Europa zouden zijn. Om het lekken te bestrijden, gebruikt de inlichtingendienst een omstreden hulpmiddel, de leugendetector. Twee weken geleden is een medewerker ontslagen na een leugentest.
In een saaie kamer met kale muren in het bureau van voormalig politie-agent Dan Seiler staat de leugendetector. Het is eigenlijk niet meer dan een speciale stoel met een aantal draden die naar een computer lopen. Seiler nam jarenlang leugentests af voor de politie, maar is een paar jaar geleden voor zichzelf begonnen.
Sensoren
"Het is heel moeilijk om te meten of iemand liegt", zegt Seiler, "je lichaam wil eigenlijk niet liegen. Op het moment dat je bewust de waarheid geweld aandoet, gaan er automatisch mechanismen in je lijf werken. En die probeer ik te meten".
Een huls om de wijsvinger meet de hartslag, een aantal veren om de borstkas de ademhaling en een grote armband kijkt naar fluctuaties in de bloeddruk. Verder zitten er overal op de stoel sensoren die plotselinge lichaamsbeweging registreren. Twee camera's nemen de hele leugentest op.
De CIA kent twee varianten van de leugentest. Iedere medewerker van de inlichtingendienst moet eens in de vijf jaar de zogeheten 'lifestyle'-test ondergaan. Die stelt vast of de geheim agent er een levensstijl op nahoudt die hem kwetsbaar maakt.
Of hij bijvoorbeeld niet toevallig journalisten in zijn vriendenkring heeft. Als de onderzoekers concreet bewijs hebben dat een CIA'er heeft gesproken met de media, dan wordt er een gerichte leugentest gedaan. Dat heeft al een slachtoffer opgeleverd, want twee weken geleden is Mary McCarthy (61) ontslagen nadat ze niet door de leugentest was gekomen.
Geen zekerheid
In de Verenigde Staten mag de uitslag van een leugentest vrijwel nooit gebruikt worden als bewijs in de rechtszaal. Wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat het apparaat er nogal eens naast zit. Een panel van onderzoekers liet tienduizend mensen een leugentest ondergaan, van wie er tien "spionnen" waren: zestienhonderd onschuldigden kwamen niet door de leugentest, twee "spionnen" glipten erdoorheen.
Ook het college van procureurs-generaal in Nederland vindt dat er geen zekerheid is omtrent de objectieve betrouwbaarheid van de leugendetector. Daarom is het gebruik van de leugentest als opsporingsmethode (veelal) niet toegestaan.
De voormalige politie-agent Dan Seiler haalt er zijn schouders over op: "Er is niks beters dan de leugendetector om de eerlijkheid van een persoon te bepalen. Ik spreek wel eens rechters en juryleden die zich afvragen wat hun taak nog is in de rechtszaal als de leugentest zou worden toegelaten". Seiler vindt dat de politiek zich daarover maar moet uitspreken.
Hiernaast kunt U horen hoe correspondent Ron Linker zelf de leugentest onderging.
»
»
»