Wat betekent het om reservekoning te zijn? Historica en koningshuiskenner Reinildis van Ditzhuyzen schreef een column kort na de geboorte van de nieuwe prinses.
Prinses Catharina-Amalia heeft een zusje! Wat betekent dat voor haar? En wat betekent het voor de boreling? Zal zij een andere opvoeding en opleiding krijgen dan haar oudere zusje? Ons nieuwe prinsesje is immers tweede in de lijn van troonsopvolging, want ze komt ná Amalia die voorbestemd is om later onze koning te worden.
Koning, inderdaad: onze Grondwet kent het woord koningin niet.
De verwachting is, dat de opvoeding van de twee Oranjekinderen de komende jaren min of meer gelijk zal zijn. Ze zullen waarschijnlijk hetzelfde kindermeisje hebben, dezelfde scholen bezoeken en ook op andere gebieden gelijk behandeld worden.
Zo ging het ook met hun vader prins Willem-Alexander: zijn jeugd was vrijwel gelijk aan die van zijn jongere broers de prinsen Friso en Constantijn.
Verschillen
Maar later zullen er verschillen komen. Vanaf ongeveer haar zestiende levensjaar zal prinses Amalia volgens een speciaal voor haar opgesteld plan worden voorbereid op het Koningschap. Ze zal zich moeten verdiepen in ons staatsrecht, in onze geschiedenis, ze zal af en toe gaan optreden in het openbaar, en veel meer.
Het nieuwe prinsesje zal dit niet, of in ieder geval in veel mindere mate, hoeven te doen, evenals andere 'tweede kinderen'. Zo hebben prinses Irene, tweede kind van koningin Juliana, en prins Friso, tweede kind van koningin Beatrix, geen bijzondere opleiding gekregen, ook al werden ze lange tijd gezien als 'reservekoning'.
Dit geldt ook voor 'tweede kinderen' in andere monarchieën zoals bijvoorbeeld prins Joachim (Denemarken), prinses Martha Louise (Noorwegen) en prins Carl Christian (Zweden).
Toch is een 'tweede kind' niet alleen prettig voor het gezin (elk kind heeft graag een broertje of zusje), het is vooral belangrijk voor de monarchie: want als er iets gebeurt met het eerste kind, dan heb je altijd nog het tweede als reserve.
Enig kind
Daarom was het nogal zorgelijk dat koningin Juliana enig kind bleef, en dus de énige troonopvolger. Hoe zou het verder moeten als haar iets overkwam? Enkele verre Duitse neven van Juliana lieten blijken dat zij in zo'n geval graag de Nederlandse troon zouden beklimmen.
Wegens de onwenselijkheid hiervan werd deze mogelijkheid in 1922 wettelijk afgesneden. Sedertdien is de troonsopvolging beperkt tot de afstammelingen van koningin Wilhelmina.
Bij deze wet gold nog wel de regel: prinsen gaan vóór prinsessen. Ook dat is inmiddels veranderd. Volgens de Grondwet van 1983 is het eerstgeboren kind de troonopvolger, ongeacht of het een jongen of een meisje is.
Letterlijk staat er (Art.25): 'Het Koningschap gaat bij overlijden [of aftreden] van de Koning krachtens erfopvolging over op zijn wettige nakomelingen, waarbij het oudste kind voorrang heeft, met plaatsvervulling volgens dezelfde regel'.
Vrouwvriendelijk
Deze vrouwvriendelijke regel is inmiddels in vrijwel alle andere monarchieën ingevoerd. Als oudste kind houdt prinses Amalia dus de eerste rechten, ook al krijgt ze nog een of meer broers. Het pas geboren prinsesje is 'reservekoning'.
Toch geeft een tweede kind als reservekoning geen zekerheid, zoals ons land in de 19de eeuw merkte. Koning Willem III had maar liefst drie zoons. Maar tijdens het leven van de koning stierven de twee prinsen Willem en Maurits. De jongste zoon Alexander bleef over. Omdat deze ziekelijke prins ongeschikt leek als troonopvolger, trouwde de koning opnieuw.
Zijn dochter Wilhelmina werd in 1880 geboren. Vier jaar later stierf prins Alexander, zodat Wilhelmina uiteindelijk onze koningin werd. Gelukkig is de Oranjefamilie inmiddels zo uitgebreid, dat er niet gauw een gebrek aan 'reservekoningen' zal zijn.
»
»
»