Ze stonden er weer, honderden Amerikanen met mobile homes en Amerikaanse vlaggetjes. De space shuttle zet zijn verovering van de kosmos voort, maar hoe lang nog? De oude en peperdure Shuttlevloot heeft volgens steeds meer Amerikanen zijn langste tijd gehad.
De meeste uitzwaaiers waren neergestreken op de NASA Causeway bij Kennedy Space Center, vanwaar je goed zicht hebt op de Shuttle-lanceerplatforms. Daar stonden ze ook al op 12 april 1981, toen de eerste shuttle Columbia zijn pioniersvlucht maakte met Robert Crippen en Apollo-veteraan John Young. De lancering had ruim een jaar vertraging opgelopen omdat de vrees bestond dat de honderden tegeltjes van het hitteschild los zouden laten. Alle tegeltjes moesten eraf en weer worden teruggezet met betere lijm.
Beschadigingen aan die hittewerende tegeltjes werden de Columbia 22 jaar later fataal - de 113de shuttlevlucht, de tweede catastrofe. Na de explosie van de Challenger in 1986 liet NASA nog een nieuw ruimteveer bouwen ter vervanging. Sindsdien zijn er geen shuttles meer van de band gerold bij fabrikant Rockwell. NASA heeft er nu nog drie: Discovery (eerste vlucht 1984), Atlantis (1985) en Endeavour (1992). In theorie moet een shuttle 100 vluchten aankunnen, maar het is de vraag of ze dat halen.
"Hoe meer we uitgeven aan dit oude systeem, hoe hoger de hypotheek op onze toekomst", stelde voorzitter Sam Brownback van de Senaatscommissie voor ruimteonderzoek begin september vast. "De tijd is rijp voor alternatieven voor de shuttle."
Ten dode opgeschreven
Het space shuttle-programma is eigenlijk al jaren ten dode opgeschreven. Vanuit nostalgisch oogpunt jammer voor de fans, maar niemand ontkent meer dat de shuttle - hoewel nog altijd de ingewikkeldste vliegmachine ooit gebouwd - vele malen duurder in het gebruik is dan was voorzien (400 miljoen dollar per vlucht). Daarnaast hebben tegenstanders van het ruimteveer altijd al geklaagd over de beperkingen van het systeem - het resultaat van bezuinigingen en de vele militaire en vooral commerciële eisen waaraan het moest voldoen.
Maar een opvolger is er nog niet. Terwijl al in 1982 hard werd gewerkt aan de X-30, de National Aerospace Plane: een toestel met revolutionaire scramjet-motoren dat zou kunnen opstijgen en landen als een echt vliegtuig en met mach 12 binnen twee uur naar elke willekeurige plek op de aardbol zou kunnen vliegen. Maar in 1985 werd het programma gecanceld.
De laatste jaren kwamen NASA en verschillende vliegtuigfabrieken aan de lopende band met nieuwe plannen. Vooral voor kleinere (en dus lichtere en goedkopere) 'crew transportation vehicles'. De ontwikkeling van de X-33 VentureStar, een kleine reddingssloep voor het ruimtestation ISS was zelfs in een vergevorderd stadium, maar ook dat programma werd wegbezuinigd.
Scramjet
Inmiddels is NASA weer druk in de weer met de scramjettechnologie. Een nieuw hypersonisch vliegtuig, X-43a, verbeterde in juni alle vliegtuigrecords met een snelheid van mach 9.6, veelbelovend, hoewel nog lang niet genoeg voor een baan om de aarde.
Maar NASA heeft nog veel ambitieuzere plannen. Sinds president Bush heeft verkondigd dat de Amerikanen weer naar de maan terug moeten en vervolgens naar Mars, staan plannen in de steigers voor een kleine shuttle onder de werknaam 'project Constellation'. Die moet zowel astronauten naar een baan om de aarde of de maan kunnen brengen, en mogelijk zelfs voor een Marsreis geschikt gemaakt kunnen worden.
Over de vorm van die veelzijdige machine is nog niets besloten. Gedacht wordt aan een terugkeer naar het Apollo-concept, met een commandomodule als een soort kegel bovenop een raket. Maar Shuttle-achtige ontwerpen zijn ook volop in de running. Met Boeing bestudeert NASA de mogelijkheden van een soort 'vliegende vleugel', de X-48.
Kliper
Tegelijkertijd zit de concurrentie niet stil. Europa en Japan hebben hun plannen voor een eigen shuttle lang geleden al laten varen, maar de Sovjetunie was in 1988 al de eerste die na de Amerikanen een eigen - onbemande - shuttle lanceerde. Dat programma ging snel na de val van de USSR in de ijskast.
Inmiddels hebben de Russen nieuwe plannen. De Kliper moet de opvolger worden van de oerdegelijke maar totaal verouderde Sojoez. Het is een herbruikbaar ruimtevliegtuig dat plaats moet bieden aan zes personen. In 2004 kondigde de directeur van het Russische ruimtevaartagentschap aan dat een eerste vlucht misschien al binnen vijf jaar kan plaatsvinden. Gezien de geschiedenis van geldproblemen bij de Russen is het echter de vraag of er ooit een Kliper van het lanceerplatform komt.
Ook China werkt hard aan een bemand programma, maar Peking geeft tot nog toe de voorkeur aan hun versie van de oerdegelijke Sojoez, de Shenzhou. Het ruimtevaartuig bracht in 2003 voor het eerst een Chinees in de ruimte.
SpaceShipOne
Sommigen vestigen de hoop op particuliere initiatieven, zoals SpaceShipOne, het door ex-Microsoft-topman Paul Allen gesponsorde project. Privé-initiatieven kunnen misschien sneller successen boeken dan het logge en bureaucratische NASA, dat ieder jaar weer moet afwachten hoe ver het Congres de geldkraan wil opendraaien.
Maar SpaceShipOne, hoe elegant ook, is niet tot meer in staat dan een 'ruimtesprong' tot ongeveer 100 kilometer hoogte - een prestatie die slechts die van Amerika's eerste astronaut Alan B. Shepard in 1961 evenaart.
Op dit moment zijn, alle grootse plannen voor ruimtetoerisme ten spijt, de grote ruimtevaartorganisaties nog steeds de enigen die de enorme bedragen kunnen opbrengen voor de ontwikkeling van een opvolger van de space shuttle. Sneller, beter en goedkoper, sinds enkele jaren het nieuwe NASA-adagium.
Maar exact die belofte werd in 1972 over de huidige shuttle gedaan. En die bleek helemaal niet sneller (het vooraf berekende aantal vluchten per jaar is nooit gehaald), niet veiliger en zeker niet goedkoper. Die fout zal het Amerikaanse agentschap zeker niet nog een keer willen maken. Het zal vele jaren kosten om een waardige opvolger te bouwen, en onderwijl zullen de oude shuttles het nog even moeten volhouden.
»
»
»