Tot ontzetting van veel Britten blijken de daders van de aanslagen in Londen "gewone" Britse moslimjongens, die niet opvielen door hun radicale opvattingen.
Maar niemand twijfelt eraan dat het terreurnetwerk al-Qaeda op een of andere manier betrokken was bij de jongste terreurdaad. Hoewel van het ooit strak georganiseerde terreurnetwerk van Osama bin Laden niet veel meer over is, lijkt 'al-Qaeda 2.0' nog steeds springlevend.
"We weten dat deze mensen in de naam van de islam handelen", wist premier Blair een halve dag na de eerste explosies al te melden. "De aanslagen hebben de kenmerken van al-Qaeda", voegde zijn minister van Buitenlandse Zaken Straw een paar uur later toe.
De snelle beschuldiging is misschien een van de grootste verschillen met de aanslagen in Madrid op 11 maart vorig jaar. Toen hield de verwarring over de daders lang aan. Was het de ETA of waren het islamitische radicalen?
Geheime groepering
Hoewel de aanslagen in Londen tot nu toe alleen nog op een website zijn geclaimd door een obscure organisatie die zich 'de geheime groepering van al-Qaeda in Europa' noemt, lijkt niemand eraan te twijfelen dat al-Qaeda ook in Groot-Brittannië heeft toegeslagen.
En daar is ook alle reden toe, stelt veiligheidsexpert Glenn Schoen. "De timing, de doelwitten, de omvang. Al die stukjes vallen binnen het plaatje van al-Qaeda."
De eerdere grote aanslagen die zijn toegeschreven aan het infame netwerk - of nauw verwante organisaties - hebben twee dingen gemeen: het zijn allemaal gecoördineerde terreurdaden gericht op een zo hoog mogelijk aantal onschuldige burgerslachtoffers. De IRA heeft ook wel aanslagen gepleegd op de Londense Underground, maar nooit zonder vooraf te waarschuwen.
Na New York, Bali, Casablanca, Istanbul en Madrid lijkt Londen dus de volgende op het al-Qaeda lijstje te zijn geweest. Maar dat wil niet zeggen dat de groepering een strak geleide organisatie is. Al-Qaeda betekent letterlijk "de basis". Het stond aanvankelijk voor de Afghaanse opleidingskampen waar kopstukken als al-Zawahiri, al-Zarqawi, Al-Masri, al-Libbi en Khalid Sheik Mohammed tot wasdom kwamen onder leiding van Osama bin Laden.
Ondergronds bestaan
Maar van de oorspronklijke basis in Afghanistan is niet veel meer over. De kampen werden eind 2001 ontmanteld toen de VS-troepen het land binnenvielen om het Taliban-regime te verjagen en het netwerk van Bin Laden op te rollen. Sommigen vluchtten de bergen in en wisten te ontkomen, zoals Bin laden zelf tot op de dag van vandaag. Honderden anderen, zoals al-Libbi en Sheik Mohammed, werden opgepakt en zonder proces vastgehouden op Amerikaanse bases over de hele wereld.
Het terreurnetwerk leidt sindsdien een ondergronds bestaan - vaak aangeduid als 'al-Qaeda 2.0'. "Al-Qaeda staat nu meer voor de basis van de ideologie", zegt Schoen, "en er is een hele duidelijke strategie van decentralisatie gevolgd. het was een piramide, nu is het meer een paraplu waar vijftig à zestig groeperingen onder vallen, van de Hofstadgroep tot de Filipijnen, Tsjetsjenië en Algerije. Dat maakt het zo moeilijk het grote plaatje en het lokale plaatje bij te houden."
De veiligheidsexpert vermoedt dat er in het geval van de hele grote aanslagen wel een lijntje naar de grotere organisatie van al-Qaeda zal zijn. "Maar een aanslag op Theo van Gogh, hoe afschuwelijk ook, daar is meer sprake van zelfontbranding, zoals de AIVD dat noemt."
Soennitisch kalifaat
Toch is er iets dat alle groeperingen die zich identificeren met het gedachtengoed van al-Qaeda samenbindt: er is een duidelijke strategie. Schoen: "Het is een strijd binnen de islam. Wat willen ze? Ze willen een soennitisch kalifaat in het Midden-Oosten, een Arabische superstaat en de in hun ogen corrupte Arabische leiders verjagen."
Om dat te bereiken, doen de al-Qaeda-cellen twee dingen. Aanslagen op lokale overheden, zoals in Irak, en daarnaast de Westerse steun voor die Arabische leiders saboteren met aanslagen zoals in Madrid en Londen.
Of dat effectief is valt nog te bezien. Groot-Brittannië is na 7 juli 2005 alleen maar meer vastbesloten de strijd tegen terreur voort te zetten. "Ja, maar een deel van de boodschap die ze willen uitdragen met zo'n aanslag is voor hun eigen mensen bedoeld."
»
»
»