Het handhaven van vrede is een van de belangrijkste taken van de Verenigde Naties. Op dit moment zijn er zestien VN-vredesmissies. De grootste en de duurste zit in het Afrikaanse Congo. Meer dan 16.000 militairen uit 44 landen proberen de Congolezen te beschermen tegen rebellengroepen die de vrede aan hun laars lappen.
Tot voor kort was het een grote mislukking. Maar sinds de komst van een nieuwe commandant, de Nederlandse generaal Patrick Cammaert, laat de VN zijn tanden zien.
NOS-verslaggevers Martijn Bink en Esther Bootsma zochten hem op in het oosten van Congo, in de stad Bukavu.
Broccoli
Het regenseizoen in Oost-Congo is begonnen. De hobbelige zandwegen, normaal al nauwelijks begaanbaar, veranderen onmiddellijk in chocoladevla. Dorpen zijn alleen nog te voet bereikbaar, of vanuit de lucht. Terwijl de VN-helikopter rakelings over de boomtoppen scheert, haalt generaal Patrick Cammaert uit naar iedereen die zijn vredesmacht bekritiseert.
"Als mensen roepen dat we de Congolese burgers niet genoeg beschermen, zeg ik altijd: Kom eens kijken! Dit gebied is zo groot als West-Europa, en bestaat grotendeels uit oerwoud waar rebellen zich makkelijk verstoppen. Moet je zien: het is net broccoli waar we overheen vliegen!"
Cammaert heeft zo'n 16.000 militairen tot zijn beschikking, maar dat is volgens hem te weinig. Vooral omdat het in Oost-Congo nog steeds niet rustig is, ondanks een twee jaar oud vredesakkoord. Zwaarbewapende rebellen heersen als middeleeuwse krijgsheren over gebieden vol waardevolle mineralen. Goud en diamanten, maar ook grondstoffen als cassiterite en coltan (voor mobiele telefoons, playstations en ruimtevaart), waarvan de prijzen op de wereldmarkt de afgelopen jaren enorm zijn gestegen.
Buurlanden als Rwanda en Oeganda, maar ook westerse bedrijven, worden ervan verdacht via de rebellengroepen de Congolese bodem leeg te roven. Bewapend door deze belanghebbenden oefenen de rebellen in deze vergeten uithoek een gruwelijke terreur uit.
Hel
En het is niet alleen de vloek van het goud die hier heerst, ook de erfenis van de genocide in buurland Rwanda eist zijn tol. Duizenden Rwandese Hutu-extremisten, die elf jaar geleden naar Congo vluchtten, kunnen er ongehinderd de Congolese bevolking afpersen, beroven en intimideren.
"Dit is de hel op aarde. De misdaden die hier worden begaan, heb ik nergens anders ter wereld gezien", zegt Cammaert. Groepsverkrachtingen, verminkingen, kannibalisme... de Nederlandse generaal is vastbesloten er een eind aan te maken, ondanks zijn beperkte middelen. "Het is hier altijd drie stappen vooruit, en twee-en-een-halve stap achteruit, maar we zullen ons doel bereiken."
Tot Cammaerts aantreden begin dit jaar had de VN-missie in Congo (Monuc) nog een bedroevend slecht imago. Het zou de meest nutteloze, laffe en slappe vredesmacht ter wereld zijn geweest. Rebellen konden ongehinderd steden innemen of elkaar bestrijden, want de VN-troepen deden toch niets. Tot overmaat van ramp maakten tientallen VN-soldaten, onder andere uit Marokko en Uruguay, zich ook nog eens schuldig aan seks met Congolese meisjes, in ruil voor een ei of wat snoep.
Make-over
Dit schandaal - dat de reputatie van de Verenigde Naties een flinke deuk gaf - werd door Cammaert meteen de kop ingedrukt met een verbod op seksuele activiteiten met Congolezen. "Lastig natuurlijk voor militairen die zo lang van huis zijn, maar het kan niet anders." Ook op andere terreinen begon hij aan een 'complete make-over'. Hij zette een nieuw VN-hoofdkwartier neer in Oost-Congo, en voerde een ingrijpende reorganisatie door.
Bovendien gaf de Veiligheidsraad toestemming voor 6000 extra militairen, waarbij vooral de gedisciplineerde mannen uit Pakistan en India tot een grote verbetering leidden. Voor gelanterfanter en besluiteloosheid is geen plaats meer.
"Hoe kan het nou dat er geen benzine is voor de operatie 'Veilig pad', die we dinsdag willen beginnen?", briest Cammaert tijdens een briefing van zijn manschappen. "Ik heb er zo'n hekel aan, als mensen mijn dag verpesten." Een Belgische majoor fluistert vol bewondering: "En vandaag is hij nog rustig. Meestal foetert hij nog veel harder. Maar daarmee dwingt hij wel bij iedereen respect af."
Onorthodox
Zijn aanpak is onorthodox, onconventioneel en ondiplomatiek. Van regels uit het VN-hoofdkantoor in New York trekt Cammaert zich zo weinig mogelijk aan. "Een voorbeeld? Wij mogen de rebellengroepen niet zelf met geweld ontwapenen; dat moet het Congolese leger doen. Wij mogen alleen helpen. Maar de Congolese militairen krijgen nauwelijks salaris en hebben niets te eten. Hoe kun je nu samenwerken met mensen met een lege maag? Wij geven ze dus een deel van ons rantsoen, al mag dat officieel niet van New York."
De VN-macht in Congo heeft het zwaarst mogelijke mandaat (hoofdstuk 7) dat de Veiligheidsraad kan geven: Cammaert mag alle middelen inzetten om de Congolese bevolking te beschermen. Als voormalig militair adviseur van Kofi Annan weet hij bovendien goed hoe hij dit mandaat zo ver mogelijk kan oprekken.
Meteen na zijn aantreden in februari begon hij een zware operatie tegen een rebelgroep die negen Bengaalse blauwhelmen had gedood. Er kwamen minstens 60 rebellen om, onder wie kinderen en vrouwen. "Geweld is de enige taal die de mensen hier verstaan. Je moet af en toe keihard optreden, anders is de VN niet geloofwaardig."
'Gebouw'
Een vredesmissie op oorlogspad dus. En als het aan Cammaert lag, ging hij nog veel verder om de rebellen te dwingen uit de bush te komen. Maar daarvoor zijn nog meer vredestroepen nodig, "en die krijg ik nooit van New York".
Daarover is hij realistisch: Afrika staat niet hoog op de agenda bij de Verenigde Naties. Bovendien hebben veel internationale bedrijven en regeringen belang bij de ondoorzichtige plundering van Congo's grondstoffen. En is er dus weinig politieke druk om de situatie in Oost-Congo te veranderen.
"Op militair terrein doen we wat we kunnen. Maar dat heeft weinig zin als er geen internationale druk komt op de landen die hier graaien in de mijnen", zegt Cammaert, terwijl hij in een speedboot patrouilleert op het Kivu-meer tussen Rwanda en Congo. "Zolang over dit meer wapens de ene kant op worden gesmokkeld, en mineralen de andere kant, zal de oorlog voortduren.
En zolang de Hutu-extremisten niet teruggaan naar Rwanda, omdat Rwanda hun veiligheid niet garandeert, zullen ze de Congolezen blijven terroriseren. Ik zeg altijd: de VN bestaat niet. Het is alleen een gebouw. Het zijn de lidstaten die bepalen of de Congolezen in vrede kunnen leven, of niet."
»
»
»