NOS-verslaggever Eelco Bosch van Rosenthal woonde deze week de VN-top bij in New York. Zijn persoonlijke visie op de uitkomsten van de bijeenkomst.
De KLM-Boeing van premier Balkenende hing alweer zo'n beetje boven Newfoundland toen de overgebleven wereldleiders in New York vrijdagavond de slotverklaring van de top goedkeurden. Geen regeringsleider die het in zijn hoofd had gehaald nog te tornen aan het akkoord, dat op het allerlaatste moment na moeizame onderhandelingen tot stand was gekomen. Een mooi akkoord, hield Balkenende vol. Het "negativisme van de media" vond bij onterecht en weinig constructief.
Nog los van de vraag of het werk van de journalist per se constructief moet zijn de premier leek te bedoelen dat de interpretatie van de pers niet dient af te wijken van die van de regeringsleiders strooit Balkenende zichzelf zand in de ogen.
Zoals veel collega's zet hij de resultaten van de top af tegen de verwachtingen een week geleden. In dat licht bezien valt het akkoord inderdaad alleszins mee, want vorig weekend leek er nog helemaal geen slotakkoord te komen. Maar is het bereikte akkoord daarmee een opsteker? Geenszins.
Schande
Want wat waren de verwachtingen een half jaar geleden? In maart presenteerde VN-secretaris-generaal Kofi Annan zijn langverwachte rapport getiteld A Larger Freedom. Het was een schets van hoe de VN er in de toekomst uit moest zien: transparanter, daadkrachtiger, en meer gericht op moderne dreigingen. Annan baseerde zijn rapport grotendeels op het High Panel Report, geschreven door een door hemzelf benoemde commissie van wijzen. Het voornaamste advies luidde dat de Veiligheidsraad dringend moest worden uitgebreid van 15 naar 24 landen.
Maar overeenstemming hierover bleek onmogelijk, en dus werd het al vroeg van de agenda van deze VN-top gehaald.
Ook over het gevaar van de verspreiding van kernwapens zwijgt de slotverklaring. Kofi Annan noemde het deze week "een schande", maar echt als een verrassing komt het niet: tijdens een non-proliferatietop afgelopen voorjaar werd ook al geen vooruitgang geboekt. De mensenrechtencommissie-oude-stijl zou vervangen moeten worden om te voorkomen dat erkende schenders als Zimbabwe en Cuba zitting konden nemen maar over een nieuwe stemprocedure werden de lidstaten het niet eens.
En terwijl terrorisme door de meeste lidstaten gezien wordt als dé dreiging van deze tijd, werden de landen het over de definitie van terrorisme (is gewelddadig verzet tegen de bezetting van Irak terrorisme?) niet eens.
Luxemburg
De top heeft een paar tastbare resulaten opgeleverd. Er komt een Vredesopbouwcommissie voor landen die net een conflict achter de rug hebben; de wereld heeft beloofd er alles aan te doen om nieuwe Rwanda's voor te zijn (de 'responsibility to protect') en de Millenniumdoelen zijn nogmaals onderstreept.
Al loopt de implementatie van die doelen achter op schema, en was de interruptie van minister Van Ardenne, toen ze deze week werd gewezen op de vier landen die de beloofde 0,7 procent van het BNP aan ontwikkelingshulp geven, net zo geestig als veelzeggend: "Ho ho, het zijn er vijf. Luxemburg heeft onlangs de doelstellingen ook gehaald".
De liefde tussen de VN en z'n voornaamste criticaster, de Verenigde Staten, is er deze week ook niet inniger op geworden.
Voor Kofi Annan is dat misschien wel de grootste hoofdpijn, want hij kan niet zonder steun van de VS. De mislukkingen zijn heus niet allemaal de nieuwe Amerikaanse ambassadeur Bolton aan te rekenen. Hem wordt verweten dat hij pas op het laatste moment met allerlei wijzigingsvoorstellen voor de slotverklaring kwam, waardoor het bijna mis ging.
Maar de man deed gewoon zijn werk, zegt een Nederlandse diplomaat, en kon dat niet eerder doen omdat de Democraten zijn benoeming tegenhielden. Dezelfde diplomaat stelt dat nóg iemand rijkelijk laat was: Kofi Annan, met zijn hervormingsplan van maart. In een vergadercircuit met 191 landen is een half jaar wel erg kort om het over omvangrijke hervormingen eens te worden, zegt de Nederlander.
Rotte appels
Washington kan niet tevreden zijn om een aantal redenen. De macht van de secretaris-generaal is niet uitgebreid, ook al hadden de Amerikanen dat graag gezien. De oorzaak: de kleinere landen hebben vooral macht in de Algemene Vergadering, en willen die niet inleveren ten gunste van het secretariaat.
Verder had Washington graag meer steun gewild voor zijn pleidooi om de nucleaire bezigheden van Iran voor de Veiligheidsraad te brengen, maar landen als Rusland en India wilden daar niet aan. De resultaten in New York zullen de roep om het vertrek van Annan, al maanden geuit door een groep Republikeinse senatoren, niet doen verstommen.
Het optimisme van Balkenende is misplaatst, maar ook wel weer begrijpelijk. Het enige wat de Verenigde Naties kunnen doen om zichzelf van de beademing te halen, is optimisme uitstralen. Voor de VN is geen alternatief, zegt Balkenende, en daar heeft hij gelijk in.
Het is nu zaak dat de gemaakte afspraken snel worden nageleefd, en er net zo snel verder wordt onderhandeld over de mislukkingen, bijvoorbeeld de mensenrechtencommissie. Want als je alle rotte appels uit een goed gevulde fruitschaal weghaalt, blijven de glanzende exemplaren vanzelf over maar ze liggen er wel een beetje eenzaam bij.
Eelco Bosch van Rosenthal heeft in New York ook een weblog bijgehouden. Daarin biedt hij een interessant kijkje achter de schermen van de internationale topontmoeting. Klik op de link in de rechterbalk.
»
»
»