Door voormalig China-correspondent Floris Harm
China is als een tweede Verenigde Naties, heeft Grote Roerganger Mao Zedong ooit gezegd. Het is geen land, het is een werelddeel. Met 1,3 miljard mensen telt het land in totaal 31 provincies, die zich elk in grootte en bevolkingsomvang makkelijk kunnen meten met de grootste landen in Europa.
De onderlinge verschillen zijn enorm. Shanghai, een stadsprovincie, heeft vijf keer zoveel inwoners als Singapore. Xinjiang, in het uiterste westen, is drie keer zo groot als Spanje, maar heeft maar de helft van het aantal inwoners van dat land. De armste provincie Guizhou heeft een gemiddeld inkomen dat gelijk staat aan dat van Bangladesh. De doorsnee inwoner van Hongkong is rijker dan de gemiddelde Brit die daar tot 1997 de koloniale scepter zwaaide.
Hoe houd je zoiets bij elkaar? Dat is de vraag waar de Chinese leiders zich elke dag voor gesteld zien. Hun antwoord: stabiliteit gaat boven alles. En de grote leverancier van stabiliteit is de Communistische Partij. Alles wat de stabiliteit en de positie van de Partij bedreigt, wordt bestreden desnoods met tanks zoals op 4 juni 1989 op het Plein van de Hemelse Vrede.
Dansen
Dus dissidenten worden opgesloten en misdaad wordt hard aangepakt (China voert meer doodstraffen uit dan de rest van de wereld bij elkaar). In ruil voor deze harde aanpak, zorgt het regime voor economische groei. Dat moet ook wel: volgens velen geeft alleen stijgende welvaart het bewind nog de noodzakelijke legitimiteit sinds het communisme voor hen heeft afgedaan.
De vraag is of deze aanpak China de stabiliteit geeft die nodig is om te voorkomen dat het land in chaos uiteen valt. Van een afstand bekeken lijkt het te lukken: de groeicijfers wekken in het Westen afgunst op, de wereld moet steeds meer rekening houden met China.
Maar van dichtbij is het een ander verhaal. Enorme werkloosheid en inkomensverschillen, gigantische corruptie, een misselijkmakend milieuprobleem, een verrot banksysteem. Het oogt meer als dansen op het slappe koord. Zolang er groei is, is de bevolking bereid het te aanvaarden. Maar komt er een crisis, dan zijn de rapen gaar, ook omdat er geen goede uitlaatklep is om het ongenoegen te ventileren.
Volwassen
Is democratisering dan het antwoord? Sommigen denken dat China geen keus heeft, omdat landen met een archaïsch één-partij systeem vol ja-knikkers het in de huidige mondialisering zullen afleggen tegen landen waar een vrije uitwisseling van informatie plaatsvindt.
China blijkt bereid om erover na te denken. In boerendorpen worden al sinds begin jaren '90 verkiezingen gehouden voor het plaatselijke bestuur."China gaat door met zijn ontwikkeling van een democratische politiek, inclusief rechtstreekse verkiezingen" zo zei de Chinese premier Wen Jiabao afgelopen september.
Misschien dat China ooit uitgroeit tot een volwassen democratie met meerdere partijen en rechtstreekse parlementsverkiezingen. Misschien dat het land een ander, geheel eigen systeem ontdekt. Voor dit moment volgen China's leiders het spreekwoord "de rivier oversteken door de stenen aan te raken": stap voor stap, heel voorzichtig en met geduld. Het is de vraag of de bevolking dat geduld kan opbrengen.
»
»
»