Zimbabwe is één van de zes landen in de wereld die door de Amerikaanse regering een 'outpost of tiranny' wordt genoemd: een tirannieke staat. Deze twijfelachtige eer is geheel te danken aan de man die al 25 jaar aan de macht is in Zimbabwe: Robert Gabriel Mugabe.
Van internationaal gerespecteerd staatsman is hij afgegleden tot een corrupte, gewelddadige dictator, die zijn volk laat hongeren. Donderdag zijn er parlementsverkiezingen. Nicole le Fever en Esther Bootsma reisden voor het NOS Journaal met een toeristenvisum en kleine camera rond, en vroegen de Zimbabwanen wat ze vinden van de man die hen 25 jaar geleden bevrijdde van het blanke Rhodesische bewind.
Wat het meest opvalt in de aanloop naar de Zimbabwaanse parlementsverkiezingen is de afwezigheid van geweld. Bij de vorige verkiezingen in 2000 (parlement) en 2002 (president) werden honderden leden en aanhangers van de oppositie mishandeld. Vrouwen en dochters werden verkracht, mannen gemarteld en vermoord, huizen en boerderijen gingen in vlammen op.
Nu - bijna demonstratief - niet. "Het geweld is niet meer nodig", zegt Priscilla Misihairabwi, parlementslid van de oppositiepartij Movement for Democratic Change (MDC). "De angst zit inmiddels diepgeworteld in de Zimbabwanen. Robert Mugabe gebruikt nu subtielere methoden om ons te intimideren."
Maar de opmerkelijke rust lijkt ook te wijzen op een klinkklare opdracht van president Mugabe aan zijn aanhangers. Want hij wil beslist dat deze verkiezingen als vrij en eerlijk worden bestempeld - althans door de waarnemers die hij heeft uitgenodigd. Dat zijn alleen mensen uit Afrikaanse landen, met wie Zimbabwe de vroegere strijd tegen de blanke overheersers deelt.
Tony Blair
Europese of Amerikaanse waarnemers zijn niet welkom, want die zijn volgens Mugabe op de hand van Tony Blair. "Zimbabwe zal nooit, nooit meer een kolonie worden", herhaalt 'comrade Bob' tot vervelens toe over de vermeende Britse steun aan de Zimbabwaanse oppositie.
Mugabe, daar zijn vriend en vijand het over eens, is razend sluw. Een gewiekst strateeg, met het vermogen om elk nadeel in zijn voordeel om te buigen. Aanvankelijk de lieveling van het Westen, met zijn verzoenende houding en investeringen in onderwijs en gezondheidszorg, inmiddels de wrede dictator die alle middelen aanwendt om aan de macht te blijven.
Onafhankelijke kranten zijn verboden, de staatstelevisie is volledig op hand van Mugabe's Zanu-PF-partij en de meeste rechters zijn vervangen door vriendjes van de president. Op bijna ex-Oost-Europese wijze is er bovendien de alomvertegenwoordigde staatscontrole.
Behalve de geheime dienst zijn er de oorlogsveteranen, de traditionele dorpshoofden en de gevreesde jeugdmilities. De afgelopen vijf jaar heeft Mugabe minstens honderdduizend jongeren laten trainen in jeugdkampen. Zogenaamd om bijvoorbeeld timmerman te worden, maar in het geheim tot het gebruik van geweld en intimidatie.
Deze jongeren, vertelt een dochter van een secretaris van een dorpshoofd, zijn in elk dorp gestationeerd om de mensen in de gaten te houden. "Eén van hen slaapt nu in het huis van mijn vader." De jeugdmilities maken de ongeletterde bevolking wijs dat ze via geavanceerde apparatuur (mobiele telefoons) precies kunnen zien wie op welke partij stemt.
Doorzichtig
En het feit dat de stembussen dit keer doorzichtig zijn - om te voorkomen dat ze al half gevuld bij de stembureau's aankomen - heeft ook een keerzijde: kiezers krijgen te horen dat hun stem nu zichtbaar is. En iedereen weet: op een foute stem staat straf. Je krijgt geen voedselhulp meer, wordt uit het dorp verstoten, of erger... Want dat er nú geen geweld is, zegt niets over volgende week.
Op grond van deze perfectionering van de staatsterreur luidt de voorspelling dat Mugabes partij de parlementsverkiezingen opnieuw zal winnen. Maar, zegt Priscilla Misihairabwi. "Ik sluit een verrassing niet uit". Vijf jaar geleden won de pas opgerichte oppositiepartij MDC immers bijna de helft van de stemmen: 57 zetels.
En dat terwijl Mugabe de zwarte Zimbabwanen toen nog een vette worst kon voorhouden - de belofte dat ze het land van de blanke boeren zouden krijgen. Inmiddels is deze landhervorming jammerlijk mislukt, zijn vijf miljoen Zimbabwanen (van de twaalf miljoen) aangewezen op voedselhulp en heeft tachtig procent van de beroepsbevolking geen werk. 0-0-1 noemt vakbondsleider Wellington Chibhebhe de situatie. Geen ontbijt, geen lunch, alleen diner.
In feite heeft Mugabe zijn volk dit keer niets meer te bieden. Behalve dan zijn eigen glorieuze verleden als aanvoerder van de guerrillastrijd tegen het blanke bewind in de jaren zeventig. Maar die boodschap slaat volgens oud-strijders niet aan bij de bevolking.
Voor niets
"De situatie is nu zelfs nog slechter dan onder het blanke bewind", zegt voorzitter Wilfred Munodawafa van het Zimbabwaanse bevrijdersplatform, een organisatie van kritische oorlogsveteranen. Destijds vocht hij zij aan zij met Mugabe, maar nu is hij teleurgesteld in zin vroegere held. "Ik voel me verraden door Mugabe. We hebben voor niets gevochten. Ook mijn broer kwam om in de vrijheidsoorlog. Voor niets, blijkt nu."
Dat het volk in opstand komt tegen de president, zoals de aartsbischop van de stad Bulawayo zondag bepleitte, lijkt ondenkbaar. De MDC en de vakbonden willen geen protesten organiseren, zoals ze wel deden eind jaren negentig, omdat ze bang zijn voor ingrijpen van het leger. Maar het rommelt wel, roept iedereen.
Vooral omdat er binnen Mugabes Zanu-PF-partij steeds meer kritiek komt op het wanbeleid, en enkele jonge technocraten in de regering de laatste tijd zijn ontslagen. "Er hangt een onheilspellende stilte. Er staat iets te gebeuren", zegt de blanke ex-boer Joe Whaley, die door een neef van Mugabe van zijn land is gezet. "Ik denk dat economisch gezond verstand het gaat winnen van de politieke nonsens in dit land. Dat kan niet anders."
Toch overheerst - na een week van heimelijke ontmoetingen - het gevoel dat de Zimbabwanen hun tijd, of beter Mugabes tijd, nu maar liever uitzitten. Als gevolg van aids, honger en de ingestorte gezondheidszorg is de gemiddelde levensverwachting gedaald naar 38 jaar.
Hun president is 81, al meer dan het dubbele. Het kan niet lang meer duren, zeggen veel Zimbabwanen zonder hardop zijn dood te wensen, maar dan breken er zeker betere tijden aan.
»
»
»