Door Paul Sneijder, NOS-correspondent in Brussel
Het is het gesprek van de dag in Brussel en toch wil iedereen het er liever niet over hebben: wat zal er gebeuren als Frankrijk, mogelijk drie dagen later gevolgd door Nederland, 'nee' stemt tegen de Europese Grondwet. Stort de Europese Unie in, breekt er chaos uit, zal de euro een desastreuze duikeling maken?
Feit is dat, grondwet of niet, de Europese Unie gewoon doordraait. Het in 2000 gesloten Verdrag van Nice zorgt ervoor, dat de instellingen van de unie zeker nog een jaar of tien kunnen doordraaien. Het is een van die hardnekkige vooroordelen tegen de grondwet als zou het werkstuk de Europese samenwerking revolutionair veranderen.
Niets is minder waar. De grondwet, die eigenlijk geen grondwet is maar een 'Verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa', veegt in feite alle bestaande Europese verdragen bij elkaar en voegt op een aantal plekken wat smeerolie toe om de machine iets soepeler te laten draaien. In die zin gaat de grondwet veel minder ver dan bijvoorbeeld het Verdrag van Maastricht, dat de euro op de wereld zette.
Psychologische schok
Toch zal een 'nee' een psychologische schok geven. Zeker in het geval van Frankrijk, net als Nederland één van de stichters van de Europese samenwerking en door de jaren heen een trouw en toegewijd deelnemer er aan. Ook al is in Frankrijk het 'nee' tegen de grondwet voor een groot deel een 'nee' tegen president Chirac, het zal de Europese Unie als een mokerslag treffen.
Want het kan niet anders worden uitgelegd dan dat de burger het tempo en de reikwijdte van de Europese politieke samenwerking niet meer kan bijbenen. Of op z'n minst het gevoel heeft dat hij het niet kan bijbenen. Een harde tik op de vingers van de politiek, die er niet in geslaagd is de burger te overtuigen van nut en noodzaak van het Europese proces.
Zwartkijkers denken dat die terugslag in de politieke samenwerking ook zijn weerslag zal hebben op de monetaire samenwerking in de euro. Geen EMU (economische en monetaire unie), zonder EU (Europese Unie). Met als gevolg een duikeling van de euro, hogere inflatie en rente. Kortom, economische ramspoed.
Rimpeling
Of het allemaal zo'n vaart zal lopen, valt te betwijfelen. Toen laatst onder Duitse druk het Stabiliteitspakt werd verwaterd, gaf dat nauwelijks een rimpeling op de financiele markten. In die zin heeft de euro in zijn prille bestaan toch al bewezen tegen een stootje te kunnen.
Hoe heftig de 'fall out' van een 'nee' zal zijn, hangt sterk af van de reactie van de Europese regeringsleiders. De grondwet schrijft voor dat de Europese Raad 'deze kwestie bespreekt'. Meer staat er niet, een alternatief draaiboek ligt er niet.
Twee keer eerder sprak de bevolking van een lidstaat zich in een referendum uit tegen een verdrag, Denemarken tegen het Verdrag van Maastricht en Ierland tegen het Verdrag van Nice. Toen lukte het om met een kleine aanpassing van de teksten een nieuwe volksraadpleging wel op 'ja' te laten uitdraaien.
Met de grondwet en een tegenstem van een lidstaat als Frankrijk zit zo'n oplossing er niet in. Er zal meer voor nodig zijn om de Europese bevolking weer op een lijn te krijgen met Europese samenwerkingsproces.
Zwarte piet
In die zin is het zaak, dat ook bij een 'nee' in Frankrijk de referenda in andere landen gewoon doorgaan. In Groot-Brittannië leeft het idee om het referendum te schrappen bij een Frans 'nee'. Op die manier legt de Britse politiek de zwarte piet voor het mislukken van de grondwet bij de Fransen, zonder dat het zijn eigen kiezers in de ogen hoeft te kijken. Om op die manier nogmaals te onderstrepen, dat Europese politiek iets voor politici is en niet voor burgers.
Maar was dat niet de eigenlijke oorzaak van alle Grondwet-ellende?
»
»
»