Slechts een paar jaar geleden haalde Michail Chodorkovski, als topman van de oliegigant Yukos, nog de 'Forbes-lijst' van rijkste Russen, met een geschat bezit van 15 miljard dollar. Nu is hij gedegradeerd tot gevangene. Yukos zit inmiddels aan de grond en heeft miljarden aan achterstallige belastingaanslagen liggen. Een overzicht van de opkomst en neergang van Chodorkovski en 'zijn' Yukos.
De jaren tachtig:
Chodorkovski leidt een computer-importbedrijf onder de vleugels van de jongerenafdeling van de Communistische Partij.
1987:
Hij sticht de Menatap bank en gaat staatseigendommen opkopen.
April 1993:
Yukos ontstaat uit de fusie van twee staatsbedrijven: Joeganskneftegas en Koejbysjevnefteorgsintez.
Eind 1995:
Yukos, dat nog in staatshanden is, nadert bankroet. Het bedrijf heeft een schuld aan de regering van 3,5 miljard dollar.
1995-1996:
Yukos wordt de eerste geheel geprivatiseerde oliemaatschappij van Rusland. Chodorkovski koopt het bedrijf voor een bedrag tussen 200 miljoen en 1,5 miljard dollar.
1998:
Chodorkovski reorganiseert en moderniseert het bedrijf, om van Yukos één van de weinige grote Russische bedrijven te maken dat internationaal zijn partijtje meefluit op het gebied van financiële stabiliteit en bedrijfsbeleid.
1999:
Yukos wordt bestraft omdat het de kwartaalcijfers niet heeft geregistreerd.
2000:
Dit jaar worden de cijfers wel volgens internationale standaarden gepubliceerd. Verder sluit de dan kersverse president Poetin een deal met twintig oligarchen, onder wie Chodorkovski. Volgens geruchten wordt hen verteld dat ze hun bedrijven mogen laten floreren als ze zich maar niet met politiek bemoeien.
2001:
De aandelen van Yukos staan genoteerd op de beurzen van New York, Londen, Frankfurt, Berlijn and München. Yukos wordt een grote leverancier van China nadat in het oosten van Rusland onder andere een raffinaderij wordt verworven.
2002:
Ook de grootste Litouwse oliemaatschappij wordt bezit van Yukos.
2003:
Chodorkovski vecht zijn eerste publieke ruzie uit met het Kremlin, over staatscontrole in de pijplijn-industrie. Hij klaagt openlijk over corruptie en begint oppositiepartijen geld toe te schuiven, ook de communisten.
2 juli 2003:
Een belangrijke aandeelhouder van Yukos, Lebedev, wordt gearresteerd en beschuldigd van het illegaal verkrijgen van aandelen in Apatit in 1994, een bedrijf van Chodorkovski. Die laatste wordt ook ondervraagd en na twee dagen weer vrijgelaten.
16 juli 2003:
De Russische belastingdienst wil in het kader van het onderzoek naar Apatit, ook de boeken van Yukos controleren. Er volgt een inval bij Yukos waarbij gegevens worden meegenomen.
25 okober 2003:
Chodorkovski wordt gearresteerd, naar Moskou gebracht en aangeklaagd wegens fraude en belastingontduiking. Volgens justitie heeft de topman zich schuldig gemaakt aan zeven criminele feiten. Een aantal analisten gelooft dat de klopjacht het gevolg is van een machtsstrijd binnen het Kremlin over de controle van Yukos.
30 oktober 2003:
Moskou bevriest het aandeel van 44 procent dat de Menatep Bank bezit in Yukos.
3 november 2003:
Chodorkovski stapt op als directeur van Yukos. Hij draagt het stokje over aan Kukes. Er wordt gezegd dat hij zijn belang in het bedrijf heeft overgedragen aan compagnons in het buitenland. Kukes slaat een andere weg in dan zijn voorganger en is niet van plan het idee van Chodorkovski om het bedrijf aan een buitenlandse investeerder te verkopen, door te laten gaan.
30 december 2003:
Yukos krijgt een belastingaanslag van 3,5 miljard dollar. Het zou om een openstaand bedrag uit 2000 gaan.
11 maart 2004:
Meer dan 5 miljard dollar van Yukos-aandeelhouders wordt in Zwitserland bevroren. Moskou zegt dat het geld is gestolen. Er komen arrestatiebevelen voor nog tien hoge leidinggevenden in het bedrijf.
29 maart 2004:
Chodorkovski, die nog steeds vast zit, zegt in een Russisch financieel dagblad dat het volk moet meedelen in de winsten van de grote bedrijven. Daartoe zijn voor ondernemers impopulaire maatregelen nodig, zoals belastingen op olie en gas.
27 mei 2004:
Yukos waarschuwt dat het faillissement zal aanvragen als de belastingaanslag van 3,5 miljard dollar werkelijk moet worden betaald.
16 juni 2004:
Het proces tegen Chodorkovski wordt op de eerste zittingsdag gelijk uitgesteld. De rechtbank in Moskou besluit daartoe op verzoek van verdediging van de Yukos-topman. Chodorkovski zit tijdens het proces in een kooi.
24 juni 2004:
Yukos benoemt de ex-directeur van de Russische centrale bank, Viktor Gerasjenko, tot voorzitter van het bestuur. Hoofd van het bedrijf wordt Steven Theede. Vooral de aanstelling van Gerasjenko wordt gezien als een poging Yukos van de ondergang te redden en het Kremlin gunstig te stemmen. Gerasjenko onderhoudt goede contacten met de huidige Russische regering.
2 juli 2004:
Russische speciale troepen doorzoeken het hoofdkantoor van Yukos en nemen computers in beslag.
3 juli 2004:
Het olieconcern belandt op de beurs in Moskou in een vrije val. Beleggers doen het aandeel massaal in de uitverkoop omdat de Russische belastingdienst de rekeningen van het concern heeft laten blokkeren. Yukos verliest 18 procent van zijn beurswaarde.
6 juli 2004:
Yukos krijgt een dag voordat de betaaltermijn afloopt uitstel van betaling van de belastingaanslag, maar krijgt er een nieuwe aanslag bovenop van 3,4 miljard voor 2001.
7 juli 2004:
Chodorkovski is bereid om zijn belang van 44 procent in het grootste Russische olieconcern Yukos geheel of gedeeltelijk op te geven en over te dragen aan de autoriteiten, meldt de Financial Times. Hij zou met zijn actie willen voorkomen dat het concern failliet gaat als gevolg van de enorme belastingclaims. Russische deurwaarders zijn in Moskou begonnen met de procedures om de belastingaanslag van 3,4 miljard dollar te innen bij het olieconcern.
12 juli 2004:
De rechtszaak tegen de Yukos-topman gaat verder. Aanklagers stellen dat Chodorkovski en Lebedev leiding hebben gegeven aan een georganiseerd misdaadnetwerk. De bende zou met dat doel een aantal grote Russische staatsbedrijven hebben misleid. Chodorkovski noemt de aanklacht "absurd".
16 juli 2004:
Chodorkovski zegt op de tweede dag van zijn proces onschuldig te zijn aan fraude en belastingontduiking.
20 juli 2004:
Deurwaarders zeggen dat ze Joeganskneftegas gaan verkopen, het belangrijkste productieonderdeel van Yukos, om de achterstallige belastingschuld in te lossen.
28 juli 2004:
Yukos, mag van het Kremlin geen olie meer produceren en verkopen. Er wordt een productieverbod uitgevaardigd.
29 juli 2004:
Het productieverbod wordt weer ingetrokken.
2 augustus 2004:
Belastinginspecteurs kijken naar de boeken van Yukos over 2002. De angst bestaat dat er een derde huizenhoge aanslag in de brievenbus van het bedrijf gaat vallen.
6 augustus 2004:
De rechtbank in Moskou heft de inbeslagname van de belangrijkste productiedivisie van het olieconcern Yukos, Joeganskneftegaz, op. Volgens de rechter hebben gerechtsdeurwaarders in strijd met de wet gehandeld toen zij op 14 juli Joeganskneftegaz opeisten. Die wilden daarmee Yukos dwingen een belastingschuld van omgerekend 2,8 miljard euro te betalen.
11 oktober 2004:
Het Russische Hof van Arbitrage bepaalt dat Yukos een boete van bijna 1,1 miljard euro moet betalen omdat het bedrijf nog geen belasting heeft betaald over het jaar 2001.
1 november 2004:
De angst wordt bewaarheid: Yukos krijgt een aanslag van 10 miljard dollar over 2002.
25 november 2004:
De topbestuurders van Yukos vluchten naar Londen. Ze zijn voor een vergadering naar de Britse hoofdstad gevlogen en willen daar blijven om te voorkomen dat ze worden opgepakt. De achterstallige belastingaanslagen zijn inmiddels opgelopen tot ruim 15 miljard euro.
10 december 2004:
Drie bedrijven, waaronder de gasproducent Gazprom, leggen een bod neer voor de veiling op 19 december van Joeganskneftegas.
19 december 2004:
Joeganskneftegas wordt verkocht aan het mysterieuze bedrijf Baikalfinans-groep voor 9,35 miljard dollar.
23 december 2004:
De Russische staat verwerft kernonderdeel Joeganskneftegaz van Yukos. Staatsbedrijf Rosneft neemt het onderdeel over van de Baikalfinans-groep. Financiële details worden niet bekendgemaakt. Poetin vindt dat rond de veiling en verkoop van Joeganskneftegaz geen vreemde zaken zijn gebeurd: "De Russische staat heeft gebruik gemaakt van legale marktmechanismen om haar belangen zeker te stellen."
12 januari 2005:
Chodorkovski draagt zijn belang in investeringsbank Menatep, het zusterbedrijf van Yukos, over aan mede-aandeelhouder Leonid Nevzlin, die in Israël woont.
14 februari 2005:
Yukos klaagt Rosneft, Baikal en Gazpromand aan en eist een schadevergoeding van 20 miljard dollar voor de rol die ze zouden hebben gespeeld in de verkoop van Joeganskneftegas.
15 maart 2005:
Rosneft klaagt Yukos aan in verband met een vermeende belastingteruggave van 11 miljard aan Joeganskneftegas.
25 maart 2005:
Voormalig manager van Yukos, Aleksej Pitsjoegin, krijgt twintig jaar gevangenisstraf opgelegd in verband met de moord op het echtpaar Sergej en Olga Gorin en poging tot moord op Loga Kostina, voormalig adviseur van Chodorkovski. Hij zou de moorden hebben gepleegd in opdracht van Nevzlin.
19 april 2005:
De ondernemingskamer van de rechtbank in Moskou bevriest de aandelen van de belangrijkste dochterbedrijven van Yukos. Hierdoor kan het bedrijf deze onderdelen niet verkopen.
27 april 2005:
De uitspraak in de zaak tegen Chodorkovski wordt uitgesteld tot 16 mei.
16 mei 2005:
Chodorkovski hoort een deel van het vonnis tegen hem. De zitting wordt de volgende dag voortgezet, maar de uitspraak laat mogelijk nog enkele dagen op zich wachten.
31 mei 2005:
Eindelijk is het hele vonnis voorgelezen. Chodorkovski wordt op zes van de zeven punten schuldig bevonden. Hij wordt veroordeeld tot 9 jaar strafkamp. Omdat hij al 1,5 jaar in de cel zit, moet hij nog 7,5 jaar uitzitten.
»
»
»