Door Gert-Jan Dennekamp, correspondent van de NOS in Brussel
Het Griekse parlement stemde onlangs met een ruime meerderheid voor de grondwet (268 voor, 7 tegen). Daarmee werd een Europese trend duidelijk: geen referendum, geen probleem.
Want eerder hadden de parlementen van vijf andere landen zonder problemen voor de nieuwe grondwet gestemd. Litouwen (84 voor, 4 tegen) al op 13 november vorig jaar. Daarna volgden Hongarije (312-12), Slovenië (79-4), Italië (217-16), Oostenrijk (182-1) en Slowakije (116-27).
In de landen waar geen referendum wordt gehouden passeert de grondwet in stilte, want er is geen aandacht en dus geen debat.
België speelde even met de gedachte om een referendum te houden, maar zag daar vanaf en daarom volgt de grondwet in België nu een rimpelloos parkoers. Hoewel, tijdens de eerste behandeling in de senaat waren er niet eens voldoende parlementariërs om te stemmen. Eind april stemde de senaat alsnog in (54-9), maar voor de meeste Belgische kranten was dat niet meer dan een klein berichtje.
Lawaai
Dat is heel anders in de landen waar wel een referendum wordt gehouden. In Spanje was er veel lawaai, al was de toon overwegend postief. De start gaf aanleiding tot enig optimisme in Brussel.
Het gaat Spanje sinds het lidmaatschap economisch voor de wind en de vraag was dan ook niet of het wel een 'ja' zou worden, maar meer of er voldoende mensen naar de stembus zouden komen.
Uiteindelijk werd de grondwet door 76 procent van de bevolking goedgekeurd, maar de opkomst bleef steken op 42 procent en dat kon worden opgevat als een waarschuwing voor de landen waar het enthousiasme minder groot is.
Nice
Europa heeft slechte ervaringen met referenda. Niet lang geleden sneuvelde het 'Verdrag van Nice' in Ierland. Een jaar later mochten de Ieren weer naar de stembus en werd het wel een 'ja'.
In 1992 was er in Denemarken ook een tweede ronde nodig om het 'Verdrag van Maastricht' goedgekeurd te krijgen. In Frankrijk haalde datzelfde verdrag slechts een nipte meerderheid. En een paar jaar daarvoor, in 2000 stemden de Denen ook al tegen de deelname aan de euro.
Maar veel landen laten zich niet ontmoedigen door deze ervaringen. In Frankrijk wordt op 29 mei een referendum gehouden. Drie dagen later gaan de Nederlanders naar de stembus. Maar in tegenstelling tot Spanje staat de barometer in Frankrijk wel op rood en het Franse lagedrukgebied breidt zich langzaam uit over de rest van Europa. In Nederland bleek onlangs de steun voor de grondwet ook te dalen (52% tegen).
Debat
Het openbare debat in Frankrijk gaat vooral over zaken die indirect iets met de grondwet te maken hebben: dienstenrichtlijn, Turkije en de positie van Frankrijk in Europa. En daarbij moeten de voorstanders opboksen tegen het negatieve imago van Europa.
Dat lijkt ook een rol te spelen in Nederland. Uit de eerste resultaten van 'de referendumwijzer' (www.referendumwijzer.nl) blijkt dat mensen de grondwet over het algemeen positief waarderen, maar toch stemmen ze tegen (58%), vermoedelijk omdat ze negatief denken over Europa.
Toch houden voorstanders vol: beter dit debat dan geen debat.
Na Frankrijk en Nederland zullen volgen dit jaar nog Luxemburg (10 juli), Denemarken (27 sept), Polen en Portugal (nog geen datum). Volgend jaar worden er referenda gehouden in Ierland, Tsjechië en Groot-Brittannië. Uiteindelijk moeten alle 25 landen deze grondwet goedkeuren.
Deel deze pagina
»