De Belg Jean-Luc Dehaene schreef mee aan de grondwet. De oud-premier is inmiddels lid van de Christen-Democratische fractie in het Europees Parlement. Dehaene heeft het nooit een goed idee gevonden om een referendum over de grondwet te houden. De hedendaagse kiezer stemt op basis van angst voor het onbekende.
NOS-redacteur Lucas Waagmeester sprak met de Belgische oud-premier.
Nederlanders en Belgen zijn de laatste jaren steeds eurosceptischer geworden. Hebt u daar een verklaring voor?
"Ik denk dat het ten eerste te wijten is aan het algemene politieke klimaat, waarin de mensen vrij a-politiek zijn. Maar ook geëmancipeerder. Vroeger dacht men mee met de politieke partij waar men toe behoorde, nu zijn meer zappende kiezers ontstaan. Men is meer geneigd te kiezen voor de eigen, individuele situatie.
In Europa speelt daarbij vrees voor het onbekende, vooral de vrees voor de uitbreiding. Wat betekent dat voor onze economie, onze banen, gaan hier geen bedrijven verdwijnen? Komen hier goedkope producten en werkkrachten?
Die angst was er ook toen we naar het zuiden toe uitbreidden, naar Spanje, Portugal en Griekenland. Achteraf is gebleken dat die angst onterecht was. Dat gaat ook gebeuren met centraal Europa, we moeten het alleen een aantal jaar geven. Men ziet dat op korte termijn niet, zo ontstaat een zekere angstreflex."
Verwacht u dat de grondwet daar het slachtoffer van gaat worden?
"Vooral in landen waar een referendum georganiseerd wordt, bestaat die kans. De grondwet is een vrij complex geheel dat niet gemakkelijk door de mensen te begrijpen valt. Vandaar dat mijn stelling altijd geweest is dat dit eigenlijk geen geschikt onderwerp is voor een referendum.
Daar waar een referendum wordt gehouden, komen andere elementen die niet rechtstreeks met de grondwet te maken hebben in het debat. NEE-stemmers geven daardoor vaak een antwoord dat weinig onderbouwd is. Het is niet duidelijk aan te wijzen waar men NEE tegen zegt. Het wordt eerder een uitdrukking van onbehagen dat zich via het referendum uit, soms onbehagen ten opzichte van het nationale overheid. Je krijgt eigenlijk een antwoord op een vraag die je niet gesteld hebt."
Stel dat een aantal landen, Frankrijk, Nederland en Engeland bijvoorbeeld, niet ratificeert, zit Europa dan diep in de problemen?
"Een NEE gaat het proces vertragen, maar Europa heeft meer van dat soort momenten gehad in het verleden, en is daar steeds bovenop gekomen. Ik ben ervan overtuigd dat een NEE de Europese integratie niet zal stopzetten, dat zou pas een catastrofe zijn. Maar we moeten in de eerste plaats blijven strijden en campagnevoeren om voor de grondwet een JA te krijgen."
Gaat u daar zelf ook actief aan deelnemen?
"In België is het een parlementaire procedure, maar de discussie speelt wel, en daar neem ik actief aan deel. Ik zal ook op een aantal plaatsen optreden in Frankrijk en Nederland. Op 28 mei spreek ik bijvoorbeeld op het CDA-congres."
Kunt u tot slot aangeven waarom u vindt dat we voor de grondwet moeten stemmen?
"Ik antwoord altijd op die vraag met de drie opdrachten die we kregen in de verklaring van Laken in 2001. We moesten Europa transparanter en begrijpelijker maken. Het feit dat we nu één verdrag hebben in plaats van verschillende verdragen die heel technisch waren, maakt de zaak veel doorzichtiger voor de mensen."
Ten tweede moesten we proberen met de uitbreiding van 15 naar 25 landen de zaak even efficiënt te houden. Dat is gedaan door procedures te vereenvoudigen, door meer met meerderheid te beslissen, door de instellingen beter te definiëren.
En ten derde moesten we Europa beter situeren als global actor. Dat gaan we doen door meer te gaan samenwerken op het terrein van justitie en politie, net zoals we dat eerder op economisch gebied gedaan hebben. Dat zullen we ook proberen te doen met defensie en buitenlandse zaken, onder meer door het instellen van een minister van Buitenlandse Zaken. Er komt dus op al die gebieden een gezamenlijk Europese actie."
»
»
»