NOS-correspondent Thomas Loudon is naar Iran gereisd waar vandaag presidentsverkiezingen worden gehouden. Zijn tweede verslag over de verkiezingsstrijd.
Het tijdperk van de populaire hervormer Khatami is voorbij. In Iran mag een president maar twee termijnen dienen en dus komt er nu een ander. Khatami won twee keer met overmacht, maar de laatste jaren kreeg hij heel veel kritiek over zich heen.
Hij zou niet sterk genoeg optreden tegen de conservatieven en hij zou de confrontatie te veel uit de weg gaan. Waarschijnlijk is dat allemaal waar en het is ook waar dat veel van de veranderingen die de hervormers wilden doorvoeren door conservatieve, vaak niet gekozen organen zijn geblokkeerd.
Toch is zijn invloed enorm geweest. Iran is een heel ander land dan het was in 1997. Hij heeft een proces van liberalisering in gang gezet dat niet te stoppen is.
Hij is begonnen met het aanhalen van banden met andere landen. Ook dat is een onomkeerbaar proces. Er had meer kunnen gebeuren, maar als je kijkt naar de thema's van de komende verkiezingen dan is zijn invloed overduidelijk.
Volstrekt taboe
Vier conservatieve kandidaten met achtergronden in de ultra conservatieve Revolutionaire Garde nemen het op tegen drie hervormers en een centrum conservatieve geestelijke. Alle kandidaten hebben thema's geadopteerd die eerder uitsluitend voorbehouden waren aan de hervormers.
Sommige ervan, zoals het vergroten van persoonlijke vrijheden en het aanleggen van banden met het westen en zelfs met Amerika, waren tot voor kort volstrekt taboe.
Nu roept de conservatieve kandidaat Larijani op tot religieuze moderniteit, terwijl hij als hoofd van de staatstelevisie juist voornamelijk programma's uit liet zenden over strikte religieuze moraliteit.
En Rafsanjani, die een belangrijke adviseur van de grondlegger van de Islamitische Republiek Iran, Ayatollah Khomeini was, wil vrouwen meer rechten toekennen. Allemaal thema's van de hervormers.
Hervormers
En de hervormers dan? De belangrijkste kandidaat, Moin, heeft het programma van de hervormers nog een flinke ruk gegeven. Hij heeft zelfs banden aangeknoopt met verboden organisaties in Iran en hij heeft het aangedurft om te eisen dat de president meer werkelijke zeggenschap krijgt.
Nu heeft geestelijk leider Khamanei altijd het laatste woord. Als het aan Moin ligt krijgt de president de uitvoerende macht straks écht. Dit is in Iran een heel heikel punt aangezien de onaantastbaarheid van de geestelijk leider onderdeel is van het fundament van het staatsbestel.
Opkomst
Het maakt de verkiezingen boeiend om te volgen. Niemand lijkt een overweldigende meerderheid te gaan halen. Als geen van de kandidaten de helft van de stemmen krijgt, volgt een tweede ronde tussen de twee winnaars van de eerste ronde.
De opkomst zal belangrijk zijn. Bij een lage opkomst krijgen conservatieven in Iran over het algemeen meer stemmen. Maar een lage opkomst zou schadelijk zijn voor de legitimiteit van het regime als geheel. Op het platteland zal waarschijnlijk beter gestemd worden dan in de stad.
In de stad wordt waarschijnlijk meer hervormingsgezind gestemd dan op het platteland. Rafsanjani hangt er een beetje tussen in en staat vooral bekend om zijn praktische manier van doen. Hij ziet zijn land als een grote bazar waar over alles onderhandeld kan worden.
De jongeren van Iran zullen ook een belangrijke rol spelen. Meer dan de helft van de Iraniers is jonger dan 25. In Iran mag je stemmen als je 15 bent. Vandaar ook dat veel kandidaten zich in hun campagnes richten op de jongeren. Niet alleen met hun slogans, maar ook met hun manier van campagne voeren. Ze lachen op de posters, op televisie gaan ze in debat met studenten, ook al is dat een geregisseerd debat.
Corruptie en moord
Maar veel Iraniërs zien geen van de kandidaten zitten en zien het nut van stemmen helemaal niet in. Ze zeggen dat het allemaal mensen zijn die onderdeel zijn van het systeem.
Sommigen worden verdacht van corruptie en zelfs van betrokkenheid bij moord, zoals Rafsanjani, hoewel dat nooit bewezen is. Zij stemmen niet, want ze willen van het systeem als geheel af.
De grootste kanshebbers lijken te zijn: de geestelijke Rafsanjani, twee maal eerder president, en uitermate invloedrijk puur vanwege zijn persoon. Hij lijkt het meeste stemmen te krijgen omdat hij gezien wordt als persoon die dingen gedaan krijgt en omdat hij als enige een tegenwicht kan zijn tegen geestelijk leider Khamanei.
De twee mannen kennen elkaar al 55 jaar en Rafsanjani zou een belangrijke rol hebben gespeeld in de benoeming van Khamanei tot opvolger van Khomeini. Voor wat, hoort wat in Iran.
Oud politiechef Qalibaf doet het ook goed. Zijn campagne is sterk en gelikt, maar veel mensen wantrouwen hem vanwege zijn achtergrond. De hervormer Moin is de favoriet van veel intellectuelen.
Dat hij naar voren is geschoven door de huidige president Khatami levert hem veel stemmen op. Aan de andere kant zijn veel mensen bang dat hij net als Khatami overvleugeld zou worden door conservatieven.
Verhitte discussies
Alle mensen die je spreekt geven openhartig hun mening. Op straat hoor je verhitte discussies over politiek. Jongeren hebben avond in avond uit campagne gevoerd op straat, met muziek, gemengd dansen en getoeter. Ongehoord in het Iran van een paar jaar geleden.
Daarmee heeft Khatami, die het land veroverde met zijn glimlach, zijn menselijkheid en zijn benaderbaarheid een onuitwisbaar stempel gedrukt op het land, ook al krijgt hij daar nu nog niet van iedereen de credits.
»
»
»