Dinsdag, precies 41 jaar nadat drie burgerrechtenactivisten werden vermoord in de Amerikaanse staat Mississippi, is de tachtigjarige Edgar Ray Killen, deeltijd-predikant en voormalig Ku Klux Klan-lid, veroordeeld. Hij is schuldig bevonden aan doodslag. De brute moorden, en de nasleep ervan, vormden een van de meest beruchte episodes uit de geschiedenis van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging.
Liefs
Op 21 juni 1964 schreef de 20-jarige Andrew Goodman een briefkaart aan zijn ouders: "Ik ben veilig aangekomen in Meridian, Mississippi. Dit is een fantastische stad, en het weer is prima. (
) De mensen hier zijn fantastisch, en onze ontvangst was heel leuk. Liefs, Andy"
Goodman, een blanke student uit New York, was als vrijwilliger naar Mississippi gekomen om zich in de roerige Freedom Summer van 1964 in te zetten voor zwarte burgerrechten in het gesegregeerde Zuiden. Hij zou zich vooral bezig houden met het registreren van zwarte kiezers.
Zwarte burgerrechtenorganisaties waren blij met de komst van blanke vrijwilligers, die ze vaak ook persoonlijk hadden uitgenodigd. Zo hoopten ze meer aandacht te genereren voor hun zaak. Dat lukte, maar niet op een manier die iemand toen ooit had durven voorspellen.
Op de avond van zijn aankomst werd Andrew Goodman vermoord, samen met twee medeactivisten, door leden van de rechts-extremistische Ku Klux Klan.
Goodman, Michael Schwerner, een blanke activist uit New York en James Chaney, een zwarte vrijwilliger uit Mississippi, werden in het plaatsje Philadelphia gearresteerd door een hulpsheriff en Klan-lid wegens te hard rijden. Na een paar uur kwamen ze weer vrij, maar hun lot was inmiddels bezegeld.
Leden van de Klan achtervolgden het drietal. Volgens ooggetuigen zijn ze daarna klemgereden, en uiteindelijk mishandeld en doodgeschoten. Pas 44 dagen later ontdekten FBI-agenten hun verminkte lichamen, begraven in een aarden wal.
Woede
De drievoudige racistische moord leidde tot een golf van woede en diepe morele verontwaardiging in het hele land. Rond 1964 waren er al tientallen zwarten vermoord vanwege hun betrokkenheid bij de burgerrechtenstrijd, maar de moord op een zwarte was in Mississippi nog nooit nieuws geweest. Ditmaal was er iets fundamenteel anders: voor het eerst waren twee blanke jongens uit het Noorden slachtoffer geworden van het virulente racisme van het Zuiden.
De publieke opinie keerde zich tegen het gedoogbeleid dat decennialang de houding ten opzichte van het Zuiden had bepaald. De Amerikaanse regering kon niet langer lijdzaam toezien hoe racisten met hun discriminerende wetgeving, de zogeheten Jim Crow-wetten, een gesegregeerde samenleving in stand hielden, en federale wetten aan hun laars lapten.
De moordzaak, die later in de met Oscars bekroonde film Mississippi Burning (1988) is gedramatiseerd, werd een keerpunt in de burgerrechtenstrijd. De zaak versnelde de komst van de Civil Rights Act van 1964, de belangrijkste burgerrechtenwet uit de Amerikaanse geschiedenis.
Predikant
De hoofdverdachte in de Mississippi moorden, Edgar Ray Killen, heeft altijd volgehouden onschuldig te zijn. In 1967 stond hij al terecht in een federaal proces, samen met 18 andere Klan-leden. De aanklacht was echter niet moord, maar schending van de burgerrechten van de slachtoffers.
Zeven verdachten werden schuldig bevonden, maar over de veroordeling van Killen kon de jury niet tot een unaniem oordeel komen. Van de twaalf blanke juryleden waren er elf overtuigd van zijn schuld. Het twaalfde lid weigerde in te stemmen met een veroordeling van Killen "omdat hij predikant was".
Maar volgens de aanklager in dit historische proces was de nu 80-jarige Killen wel degelijk de kwade genius achter het complot. Hij beraamde de moorden, organiseerde de Klan-leden die het misdrijf uitvoerden, en schepte later op over de plek waar de lijken lagen, lang voordat de FBI die had opgespoord.
Trend
De rechtszaak tegen Killen staat niet op zichzelf, maar past binnen een bredere trend. Iets wat lijkt op een poging tot verzoening tussen Amerika en haar recente raciale verleden. De afgelopen jaren zijn steeds meer omstreden moordzaken in het Zuiden opgehelderd en andere oude zaken heropend. Volgens velen moet Amerika eerst deze zaken oplossen, voordat het land, maar vooral het Zuiden, een van de meest pijnlijke periodes uit haar geschiedenis kan afsluiten.
»
»
»