Door correspondent Bram Vermeulen
Aan de zuidgrens van Europa bestaat het IJzeren Gordijn nog steeds. Op het eiland Cyprus leven Grieks-Cyprioten en Turks-Cyprioten nog altijd van elkaar gescheiden, de een in het noorden, de ander in het zuiden. Daartussen de groene lijn, de bufferzone onder controle van de Verenigde Naties.
Wie er doorheen rijdt, waant zich in een filmset waar de acteurs al 35 jaar in een freeze staan. Met kogels doorzeefde bouwen, een vliegtuig van Cyprus Airways dat al sinds de invasie van de Turkse troepen in 1974 aan de grond staat en VN-soldaten die zich gapend door de dag slaan.
Het zuiden, het Griekse deel, is al vijf jaar lid van de Europese Unie. Het noorden, de Turkse Republiek Noord-Cyprus, wordt slechts door een land ter wereld erkend: Turkije.
Deze maand had Turkije zijn vliegvelden en havens moeten openstellen voor vracht uit Cyprus. Ankara weigert dat, zolang Noord-Cyprus voortleeft in isolatie. De voortdurende scheiding op Cyprus is het belangrijkste obstakel voor toetreding van Turkije tot de Europese Unie.
De EU had de stekker uit die toetreding kunnen trekken deze maand, maar vandaag maakte Brussel duidelijk de leiders van de Turks-Cypriotien en Grieks-Cyprioten nog een kans te willen geven op een doorbraak. Al 55 keer kwamen de twee leiders bij elkaar.
Misschien dat die onderhandelingen voor het einde van het jaar toch nog wat opleveren, hoopt de EU. Maar wie zijn oor te luisteren legt bij de bewoners en hun leiders, houdt weinig moed.
Handjeklap
In een interview met de NOS zei de president van de Turkse Republiek Noord-Cyprus, Mehmet Ali Talat, dat hij geen doorbraak meer verwacht voor het einde van het jaar. "Er moet een oplossing komen," zegt hij, "maar dat wil niet zeggen dat die oplossing hetzelfde is als hereniging".
Wat hij eigenlijk zegt is dat het wat hem betreft ook mogelijk is dat de scheiding voor altijd zal blijven bestaan, waarbij de rest van de wereld Noord-Cyprus zal moeten erkennen. Er zijn geluiden dat Rusland hier oren naar heeft, in ruil voor erkenning van een van zijn vazalstaten in Georgië: Abchazie.
Dergelijk handjeklap in de internationale diplomatie is niet wat Talat wil. Hij is een pro-hereniging man. Maar zijn tijd dringt. Hij zal hoogstwaarschijnlijk in april bij de presidentsverkiezingen in het noordelijke deel het veld moeten ruimen voor een hardliner die niet wil onderhandelen met de Grieks-Cyprioten.
Minder urgent
De Turks-Cyprioten lijken hun geloof in hereniging te zijn kwijtgeraakt. In 2004 stemden ze voor het plan dat werd vormgegeven door de toenmalig secretaris-generaal van de VN, Kofi Annan. Dat had de Cyprioten voorgoed kunnen herenigen. Maar de Grieks-Cyprioten wezen het plan in een referendum af. Ze waren tenslotte net lid geworden van de EU. Hereniging was even minder urgent.
De ironie van Cyprus is dat de scheiding tussen noord en zuid eigenlijk alleen nog op papier bestaat. Er zijn inmiddels zeven grensovergangen geopend die de groene lijn doorklieven. Grieks-Cyprioten en Turks-Cyprioten hoeven maar even hun paspoort te laten zien en ze kunnen naar de andere kant. Turks-Cyprioten kunnen zelfs identiteitspapieren krijgen, waarmee ze niet alleen ingezetene worden van (Grieks) Cyprus, maar ook van de Europese Unie.
Maar aan beide kanten vonden we bewoners die weigeren de andere kant te bezoeken. "Ik weiger omdat ik niet als toerist mijn geboortegrond wil bezoeken. Ik weiger om mijn paspoort te laten zien aan een autoriteit die ik niet erken", zegt de Grieks-Cypriotische advocaat Simos Angiledes. De scheiding op Cyprus, zit in het hoofd.
»