Eind 2003 schetste Jan Roelfs een schrijnend portret van zestien Braziliaanse straatjongens, die in de jaren negentig de kans kregen Nederland te bezoeken. Roelfs' documentaire vertelde de verhalen van Douglas, Renato, Farnei, Dentinho en de in Rio de Janeiro woonachtige Nederlander Nanko van Buuren.
Vijf jaar later kreeg Jan in Brazilië slecht nieuws te horen over één van de hoofdrolspelers van het verhaal, hetgeen hem aanzette tot het schrijven van het volgende artikel.
Moord op de man die de mooiste tijd van zijn leven beleefde in Nederland
De lage middenklasse wijk Metral in Rio de Janeiro wordt bestuurd door de 'milicia', het best te vergelijken met de maffia. De leden van de milicia zijn ex-brandweermannen, politiemannen en andere ex-overheidsfunctionarissen die onder het mom van 'de wijken drugsvrij houden' de bevolking met afpersing onderdrukt.
Op dinsdag 10 maart 2009 ligt Anderson kermend van de pijn op straat. Al een tijdje weigert hij samen met Farnei Jose dos Santos, zijn compagnon van hun gezamenlijke taxibedrijfje, 500 reais (165 euro) per maand aan de milicia te betalen. Andersons beide benen zijn gebroken door de Braziliaanse maffia. Farnei wordt gealarmeerd en gaat bij het zien van Anderson volledig door het lint. Hij gaat buiten zinnen van woede verhaal halen bij de milicia. Farnei heeft geen wapens. De militie wel. Farnei Jose dos Santos, 30 jaar, wordt neergeschoten en overlijdt op weg naar het ziekenhuis.
13 jaar eerder
Het KLM-toestel stijgt op van het internationale vliegveld van Rio de Janeiro naar Amsterdam. Het is 8 mei 1996. In de economyclass is het een drukte van belang. Zestien straatkinderen van de voetbalschool 'ex-cola de futebol' uit Rio de Janeiro zitten voor het eerst in een vliegtuig. De meesten van de voetballers zijn nog nooit buiten de Braziliaanse metropool geweest. Begeleider Nanko van Buuren is maanden bezig geweest de jongens van paspoorten te voorzien. Sommigen zijn niet eens geregistreerd bij de gemeente van Rio. Ze leven op straat, gaan niet naar school, hebben geen ouders en worden door IBISS een paar keer per week opgevangen bij de voetbalschool van de non-gouvernementele organisatie, die wordt geleid door van Buuren. Daar krijgen ze eten, drinken en indien nodig worden ze meegenomen naar een medische post.
De voetbalschool is het enige dat ze hebben. De meesten snuiven lijm uit een cola blikje. Een goedkope verslaving en een groot probleem midden jaren negentig onder de duizenden straatkinderen van Rio de Janeiro. Vandaar de naam van de voetbalschool: 'ex-cola de futebol'. In het kader van 'Bridging the World', een project van de KLM, zijn ze uitgenodigd om naar Nederland te komen.
De jongens kunnen tijdens de lange vlucht moeilijk stilzitten. Van Buuren, cameraman Peter Wery en zijn broer Leo (producer), hebben hun handen vol om de jongens enigszins in toom te houden. Peter en Leo Wery hebben een videoproductiebedrijf in Rio en maken ondermeer in opdracht van de Tros een reportage over de trip.
Eén van de jongens die meereizen is Farnei Jose dos Santos. Hij is achttien jaar. Farnei is een van de beste voetballers van de groep: snel, kan met zowel links als rechts goed schieten en 'ziet het spelletje goed'. Farnei komt het beste tot zijn recht als centrale middenvelder en voetbalt al zijn hele leven op blote voeten en in een bermuda-zwembroek. In het vliegtuig heeft hij van een sponsor een trainingspak aan en sportschoenen.
In Nederland hebben ze de tijd van hun leven. Er is een leuk programma georganiseerd met veel oefenwedstrijden. In Groningen voetballen de jongens tegen een jeugdelftal van de plaatselijke FC, in het zuiden gaan ze op de foto met Ronaldo die dan bij PSV speelt. De tien dagen Nederland zijn als een droom. Bij van der Valk liggen ze voor het eerst in een echt bed in plaats van onder de brug in Rio. In een attractiepark gaan ze als gekken van de waterglijbaan af. Ze lachen zich rot in Volendamse klederdracht.
Terug in Rio waaieren de jongens weer uit over de stad. Na verloop van tijd wordt de voetbalschool minder frequent bezocht. De jongens gaan hun eigen weg. Het contact verwatert. Een paar jongens van het team weten een baantje te bemachtigen. Ze verkopen fruit in de stad, wassen auto's en bouwen heel voorzichtig een bestaan op. Anderen blijven stoned op straat rond hangen met alle gevolgen van dien.
2003: Reünie
In december 2003 besluit Studio Sport met medewerking van van Buuren op zoek te gaan naar de jongens in Rio. Hoeveel zijn er nog in leven? Wat is er acht jaar na hun bezoek aan Nederland van hen geworden? De eerste onderzoeksresultaten zijn schokkend. Van de groep van zestien zijn er acht overleden. De complete voorhoede van de voetbalschool (Edson, Luiz en Robson) leeft niet meer. Op straat doodgereden, voor diefstal vermoord door de politie of de dupe geworden van verdwaalde kogels in de strijd tussen de politie en de drugskartels.
De vierde aanvaller, Renato, zit in de gevangenis van Bangu 3. Douglas, de doelman, heeft het naar verhouding goed gedaan. Hij werkt in een kopieerbedrijf, deelt een appartementje met zijn broer in de wijk Gloria en verdient een redelijk salaris. De beste voetballer van ex-cola de Futebol, Farnei, is de rechterhand geworden van de hoogste drugsbaas van het Rode commando. Hij wordt gezocht door de Policia Militar. Ook andere drugsbendes hebben het op hem gemunt. Farnei heeft veel bloed aan zijn vingers en verdient bakken met geld. Acht jaar na zijn bezoek aan Nederland geniet hij voor favela begrippen van een riant leven binnen de veilige muren van zijn eigen drugskartel in de wijk Vila Kennedy.
Van Buuren weet ook Farnei te bereiken en informeert hem over de op handen zijnde reünie. Van de acht jongens die nog in leven zijn, komen er uiteindelijk zes opdagen. Spits Renato krijgt geen verlof uit de gevangenis en verdediger Fabiano heeft inmiddels werk gevonden bij een vissersbedrijf ver buiten de stad in Angra dos Reis. Van Buuren is verbaasd dat Farnei Jose dos Santos er is. Ondanks dat hij geflankeerd wordt door twee bewapende drugssoldaten die zijn veiligheid moeten garanderen, neemt hij een enorm risico door zich buiten zijn territorium te begeven.
Het geeft aan hoeveel de trip naar Nederland voor hem heeft betekend. In de snikhitte net buiten Rio, bij een zaterdagmiddag barbecue, vloeien de tranen bij de jongens als ze de videobeelden terugzien van hun trip naar Nederland in 1996. Binnen de voetbalschool waren ze vrienden voor het leven en de trip naar Nederland heeft hun band alleen maar versterkt. De confrontatie met de dood van zoveel kameraden in zo'n korte tijd doet ongelooflijk veel pijn. Het keiharde straatleven van Rio heeft zijn tol geëist. Ook Farnei, inmiddels 25 jaar, moet huilen. Zijn bewapende bodyguards zitten een eindje verderop en hebben weinig met de beelden op.
Uit de drugshandel
De reünie en het weerzien met de weinige vrienden die nog over zijn betekent de plotselinge ommekeer in het leven van Farnei. Hij besluit ter plekke niet meer terug te gaan naar Vila Kennedy en onder te duiken. Hij wil de wereld van de drugshandel de rug toekeren. Tegen van Buuren zegt hij: "Ik heb nu een dochtertje, ik wil dat zij een vader heeft. Ik wil niet zoals de andere jongens van ons team ook dood. Dat gaat wel gebeuren als ik in de drugshandel blijf!"
Hij vraagt IBISS en van Buuren te bemiddelen in zijn uitreden uit het drugskartel. Farnei neemt afscheid van het luxe en levensgevaarlijke leven als drugsbaas. Geen satelliet-tv meer waarmee hij in de favela al het Europese voetbal kan volgen, geen duizenden dollars per maand meer. Farnei wordt per direct opgenomen in het 'Soldados Nunca Mais' (nooit meer kindsoldaten) -programma van IBISS. Terug van de barbecue onderhandelt van Buuren tot diep in de nacht in Vila Cruzeiro met andere bazen van het drugskartel over de uittreding van Farnei. Het voetbaltalent van weleer is ondertussen ondergedoken in Vigario Geral, een andere drugswijk van Rio de Janeiro.
Het lukt van Buuren na een paar dagen de veiligheid van Farnei enigszins te kunnen garanderen. De procedure met het Openbaar Ministerie duurt langer. Als drugsbaas wordt Farnei verdacht van ettelijke executies uitgevoerd in de drugsoorlog.
Vanuit het fonds van Soldados Nunca Mais krijgt de voormalige middenvelder omgerekend 300 euro per maand uitgekeerd. Daar staan wel plichten tegenover. Hij treedt in dienst van IBISS. Farnei wordt één van de ex-drugs-soldaten die met hun netwerk ervoor moeten zorgen dat meerdere jongens de drugshandel vaarwel zeggen.
In de afgelopen jaren heeft Farnei zich ontpopt als een toegewijde welzijnswerker die soms drie of vier jongens per week 'eruit' wist te halen. Binnen IBISS is Farnei een voorbeeld voor een ieder die zijn leven een positieve wending wil geven, ook al zitten sommigen tot aan hun nek in het drugscircuit. Farnei sticht een gezin met drie kinderen en richt een bedrijfje op: 'Cooperativa de moto-taxi Metral'. Maar zijn werk voor Soldados Nunca Mais blijft voor hem het belangrijkste.
Farnei, die de mooiste dagen van zijn leven in Nederland beleefde, wordt op 15 maart op de begraafplaats van Rio Grande begraven. De beste voetballer van ex cola de futebol is zelf absoluut geen lieverdje geweest. Maar hij was het levende bewijs dat zelfs de grootste drugscriminelen in de keiharde oorlog een nieuwe kans verdienen. En voetbal, de sport waarvan iedereen in Brazilië houdt , kan daarbij helpen.
»
»
»