De Chinese premier Wen Jiabao EPA
Door correspondent Wouter Zwart
De stem van China zal op de klimaatconferentie zwaar tellen. Premier Wen Jiabao vertegenwoordigt in Kopenhagen een van de meest vervuilende landen, maar ook een van de machtigste. Een combinatie die voor problemen kan zorgen. Na 1997 waren het de Verenigde Staten die de rest van de wereld de rug toekeerden door het Kyoto-verdrag niet te ratificeren. Lange tijd was er geen land dat de VS van repliek kon dienen. Maar anno 2009 liggen de verhoudingen anders. China is Amerika voorbijgeschoten als grootste vervuiler ter wereld, maar belangrijker nog: het is machtig genoeg om de VS en de rest van de wereld zijn wil op te leggen. Kolen
2.344.388.400.000 kilogram. Dat is de hoeveelheid kolen die China in 2006 consumeerde. Ruimschoots genoeg voor de koppositie op de wereldranglijst en zelfs twee keer zoveel als het verbruik van de nummer twee, de Verenigde Staten.
Sinds 2006 is de honger naar kolen alleen maar toegenomen. China bestaat bij de gratie van het zwarte steen. Kolengestookte fabrieken vormen de motor van China's indrukwekkende economische groei. Maar de ovens zijn verre van schoon en de gassen die vrijkomen maken het land sinds kort ook de wereldkampioen CO2-vervuiling.
De Chinese overheid ontkent zijn status van supervervuiler niet. Maar draagt veel argumenten aan die de situatie naar eigen zeggen rechtvaardigen.
Argumenten
Zo heeft China met afstand de grootste bevolking. Op elke tien wereldburgers wonen er twee in China. Als je de totale uitstoot van koolstofdioxide afzet tegen 1,3 miljard Chinezen, dan is de hoeveelheid CO2 per hoofd van de bevolking 'slechts' 4,6 ton. Ter vergelijking: Nederland stoot per inwoner elf ton CO2 uit en de Verenigde Staten zelfs negentien ton. Met die berekening vervuilen Chinezen ineens veel minder dan hun collega's in het Westen.
Daarnaast is China's industriële revolutie pas enkele decennia geleden begonnen, terwijl Europese en Amerikaanse fabrieken de wereld al sinds de 19de eeuw vervuilen. Peking zal in Kopenhagen op alle mogelijke manieren stellen dat de VS en Europa daarmee een historische schuld hebben, die hen alleen (en dus niet China) verantwoordelijk maakt voor het huidige klimaatprobleem.
Kyoto
Zo'n historische schuldbekentenis is feitelijk al vastgelegd in het huidige klimaatakkoord van Kyoto. In 1997 is afgesproken dat de zogeheten ontwikkelde landen hun uitstoot van broeikasgassen moeten terugdringen, terwijl de landen in ontwikkeling hoogstens hun uitstoot onder controle moeten houden.
Tijdens de ondertekening van het Kyoto-akkoord viel China in die laatste categorie. Het is dus niet verrassend dat Peking met alle macht wil vasthouden aan die afspraken van 1997 en zijn status van 'land in ontwikkeling'. Zodat de economische groei niet al te veel geremd wordt door lastige klimaatbeperkingen.
Steun krijgt Peking van andere opkomende economieën als Brazilië en India, die hetzelfde lot ondergaan. Samen met China en Rusland vormen zij onder de acroniem BRIC een sterk blok tegen de ontwikkelde wereld, waarmee tijdens de klimaatconferentie in Kopenhagen ernstig rekening gehouden moet worden.
Verantwoordelijkheden
Maar is China die status van 'ontwikkeling' niet allang voorbij? En moet het inmiddels niet eens de verantwoordelijkheid nemen, die verwacht wordt van een grootmacht in opkomst? Om eerdergenoemde redenen zal het Chinese antwoord op de eerste vraag een luid "Nee!" zijn. Maar dat betekent niet dat Peking een imago van onverantwoordelijke boeman voor lief neemt.
Sterker nog, de Chinese overheid beseft maar al te goed dat de structurele vergiftiging van het land uiteindelijk kan leiden tot een massale opstand van de eigen bevolking. Nu al zijn er geregeld confrontaties met burgers die de verstikkende luchtkwaliteit en verpeste rivieren in hun woonplaats niet meer pikken. Lokale bestuurders hebben de grootste moeite om de wanpraktijken in de doofpot te houden. En steeds vaker halen berichten over loodvergiftiging, dodelijke meren en kankerdorpen het landelijke nieuws.
China heeft dus dringend milieumaatregelen nodig, al was het maar om de sociale stabiliteit in eigen land te behouden.
Economische crisis
Mede daarom is afgelopen jaren een indrukwekkende reeks milieuwetten aangenomen. En gezegd moet worden: Als China een besluit neemt, dan wordt het vaak in recordtempo opgevolgd.
Zo wordt aan de kust en in het uitgestrekte noorden van het land gebouwd aan de grootste parken voor zonne- en windenergie ter wereld. Die moeten voorzien in de belofte dat China in 2020 vijftien procent van zijn energie duurzaam opwekt.
Eind november kwam daar China's eerste CO2-gerelateerde belofte bij. Het gaat de groei van zijn uitstoot van broeikasgassen tot 2020 met 40 tot 45 procent terugdringen ten opzichte van 2005.
De oplettende rekenaar zal begrijpen dat dit geen belofte is om de totale uitstoot terug te dringen. Sterker nog, doordat China's industriële productie tot 2020 waarschijnlijk zal verdrievoudigen, betekent dit nog altijd een verdubbeling van de hoeveelheid CO2 ten opzichte van 2005.
En dan heeft China in Peking nog een belangrijke troef in handen: de wereldwijde economische crisis. Want wie simpelweg stelt dat Peking zijn vuile fabrieken maar moet sluiten, vergeet een belangrijk feit. Diezelfde Chinese fabrieken zijn momenteel de drijvende kracht achter het herstel van wereldeconomie. Zonder China zou de crisis langer en dieper zijn.
Harde dobber
Dus wat zal de klimaatconferentie volgens de Chinezen opleveren? Als het aan hun ligt een sterk akkoord, maar dan wel eentje op Chinese voorwaarden. Peking wil handhaving van zijn status van industriële nieuwkomer, die omwille van de economische groei moet kunnen vervuilen.
De ontwikkelde landen moeten op basis van hun historische schuld en verantwoordelijkheid meer gekort worden dan China. En bovendien moeten die landen geld en middelen beschikbaar stellen om landen als China te helpen schoner te worden. Daar tegenover biedt China de wereld economisch herstel en een belofte om binnen niet afzienbare tijd de grootste aanbieder van wind- en zonne-energie te worden.
Wie niet bereid is tot deze concessies zal aan de Chinese premier Wen Jiabao, die zelf naar Kopenhagen komt, nog een harde dobber hebben in Kopenhagen.
»