Wie vorig jaar had voorspeld dat de vakbonden in 2004 één van hun grootste demonstraties aller tijden zouden organiseren, zou hartelijk zijn uitgelachen. De werknemersorganisaties werden gezien als kwijnende clubs en bovendien zou de moderne mens niet voor acties te porren zijn.

Toch lukt het de voormannen Lodewijk de Waal (FNV) en Doekle Terpstra (CNV) wel degelijk - ook tot hun eigen verrassing - om op 2 oktober zeker 200.000 mensen op de been te krijgen. Alleen de vakbondsdemonstratie tegen de WAO-plannen in 1991 in Den Haag trok meer belangstellenden. 

Arrogante houding
De demonstratie onder het motto 'Nederland verdient beter' is de climax van een reeks acties. Ze zijn in de eerste plaats gericht tegen de voorgenomen ingrepen in de VUT, het prepensioen, de WAO en de WW. Maar veel mensen geven aan dat er meer achter zit: zij zijn de arrogante houding van het kabinet zat.

De sociale onrust is terug te voeren op het voorjaarsoverleg dat half mei mislukt. De bonden en het kabinet zijn het bijna met elkaar eens, maar struikelen uiteindelijk toch over het prepensioen. De werknemers willen dat mensen op hun 62ste kunnen stoppen met werken, het kabinet houdt vast aan 63,5 jaar. 

De verhoudingen tussen de sociale partners zijn ijzig. En het wordt er niet beter op als de vakbonden eerst verklaren zich niet langer gehouden voelen aan de afspraak om de lonen in 2004 en 2005 te bevriezen, en het kabinet vervolgens aankondigt CAO's niet langer algemeen bindend te verklaren. 

Volgens FNV-voorzitter De Waal betekent dit het einde van een tijdperk. Jarenlang verliepen de onderhandelingen met de overheid redelijk soepel, maar nu is er sprake van "een echte breuk in de arbeidsverhoudingen. Het poldermodel is knock-out geslagen". 

Op Prinsjesdag kondigt de regering 1,4 miljard euro aan extra bezuinigingen aan. Het grootste probleem van de Nederlandse economie is, volgens minister Zalm van Financiën, dat er te weinig mensen aan het werk zijn. Er zal daarom met name worden geschrapt in regelingen als de VUT, het prepensioen, de WW en de WAO. 

Overvol Museumplein
Volgens opiniepeiler Maurice de Hond heeft 60 procent van de Nederlanders veel moeite met de bezuinigingsplannen van het kabinet. De vakbonden durven er inmiddels dan ook op te hopen dat er misschien wel 100.000 mensen naar het Museumplein zullen komen.

Het worden er dus twee keer zoveel, en volgens sommigen zelfs drie keer zoveel omdat veel mensen Amsterdam niet kunnen bereiken of in de stad stranden. Vanaf 12.00 uur staan in de hoofdstad borden die waarschuwen: "Het Museumplein is overvol. Voor uw veiligheid wordt u aangeraden daar niet heen te gaan!!!".   

De demonstratie dwingt de sociale partners weer met elkaar rond de tafel te gaan zitten. Dat gaat niet van harte, maar na ruim een maand, op 6 november kunnen ze melden dat ze alsnog een sociaal akkoord hebben bereikt, waarvoor beide kampen de nodige concessies hebben gedaan.

Het kabinet krijgt zijn zin wat betreft het schrappen van de fiscale aftrek van vut- en prepensioenpremies. Maar het belooft de levensloopregeling - waarmee werknemers kunnen sparen voor verschillende soorten verlof - flink te verruimen.

Uiterst terughoudend
Verder kunnen werknemers die meer dan veertig jaar hebben gewerkt, een deel van hun ouderdomspensioen naar voren halen, zodat ze - ondanks het schrappen in de vut- en prepensioenregelingen - op hun 60ste kunnen stoppen met werken.

Het kabinet verzacht bovendien zijn voorgenomen ingreep in de WAO en zet de bezuinigingen in de WW voorlopig in de ijskast. De vakbonden stellen daar op hun beurt tegenover dat zij uiterst terughoudend zullen zijn met de looneisen in de marktsector.