Wat heeft het afgelopen jaar de meeste indruk op me gemaakt? Daar hoef ik niet lang over na te denken: de moord op Theo van Gogh. 

Die afschuwelijke moord, waardoor alles anders is geworden. En als ik aan die moord denk – en dat is vaak – dan denk ik aan de lobby van de Embassy Inn in Washington. Het is toch waar! Bij dit soort vreselijke dingen blijft er een ding in je hoofd zitten: waar was jij toen je het hoorde, van die moord? 

Ik was dus in Washington, voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen, voor het Radio 1 Journaal. Zeker de laatste maanden van het jaar dacht ik dat die verkiezingen de nieuwsgebeurtenis van 2004 zouden worden. Plotseling waren ze weer ontzettend spannend en stond het helemaal niet vast dat George Bush zou winnen. 

Ongeloof
Een lange verkiezingsuitzending, midden in de nacht (Nederlandse tijd) en het ochtendprogramma, natuurlijk ook vanuit de States. Maar toen kwam dat bericht. Ik denk nog steeds dat het ongeloof, het je niet kunnen voorstellen dat zoiets gebeurt, met een factor tien vermenigvuldigd wordt, als je zover weg bent. Wij, daar, helemaal vol van die verkiezingen; jullie, hier, met die krankzinnige moord. 

Ik moest aan Paul Cliteur denken, die het vaak opnam voor Van Gogh. En die ophield met zijn Buitenhof-column, omdat hij steeds vaker vervelende reacties kreeg op wat hij zei. Daar zat ik, in het land van de vrije meningsuiting, waar ze vinden dat je (bijna) alles mag zeggen. Maar ook het land waar al sinds mensenheugenis politieke moorden worden gepleegd. 

Zijn ze minder dingen hardop gaan zeggen in Amerika, na al die moorden? Vonden ze dat het wel een tandje minder kon met de vrijheid van meningsuiting? Integendeel, een paar dagen luisteren naar de radio in de Verenigde Staten bewees het tegenovergestelde. Ik hoorde er (bijna) alles. 

Is dat een troost, aan het einde van dit jaar? Ik denk het wel. Net zo goed als troost biedt dat dat enorme land al die moorden emotioneel weer te boven is gekomen. 

Verbijstering
Ik zag onlangs op Nederland 3 een prachtige documentaire over Robert Kennedy. Op geen enkele manier te vergelijken met Theo van Gogh natuurlijk. Maar de verbijstering na de moord op Robert Kennedy, de angst waartoe het allemaal zou kunnen leiden, die deden me plotseling even denken aan de tijd van nu. 

Zeker, in Amerika heeft het een enorme prijs gekost, alles en iedereen wordt daar nu beveiligd. Maar ondanks al die moorden, ondanks het terrorisme van de afgelopen jaren bovendien, kun je er zeggen wat je wil. 

Rob Trip, presentator van het Radio 1 Journaal