Eigenlijk waren de verkiezingen geen echte verkiezingen. Er was nauwelijks een mogelijkheid om campagne te voeren, de kandidaten hadden zich meestal uit angst voor aanslagen niet bekendgemaakt en in sommige delen van het land waren de omstandigheden door het geweld zo slecht dat er van een serieuze stembusgang geen sprake was. 

Alleen de gevestigde politici beschikten over eigen kranten en radio- en televisiestations om propaganda te maken. Daardoor hadden ze een veel grotere kans om de kiesdrempel te halen dan de kleinere partijen. 

Dat neemt niet weg dat de Irakezen voor het eerst in lange tijd weer een zekere keuzemogelijkheid hadden. Bovendien hadden de Irakezen de verkiezingen afgedwongen bij de Amerikanen. Dat kon je zien aan de reactie van de mensen bij het verlaten van de stembus. Zij riepen na het stemmen niet "Leve Bush en leve de Amerikanen", maar "leve het nieuwe Irak". Zo hebben de Irakezen die decennialang door Saddam Hussein zijn onderdrukt het gevoeld.

In algemene zin weerspiegelt de uitslag de grote gebeurtenissen in Irak sinds de val van het regime van Saddam Hussein. De rode draad is dat de soennitische Arabieren, de voormalige machthebbers, zich verzetten tegen de nieuwe orde in Irak. Zij hebben de verkiezingen dan ook massaal geboycot. 

De sjiitische Arabieren in het zuiden en de Koerden in het noorden hebben de verkiezingen daarentegen aangegrepen om zich met gebundelde krachten zo sterk mogelijk ten opzichte van elkaar te positioneren in het Irak van na Saddam Hussein.

Het verwachte grote machtsoverwicht van de kieslijst die tot stand is gekomen onder de vleugels van groot-ayatollah al-Sistani, is er niet gekomen. Het blok van Sistani heeft weliswaar 48 procent van de stemmen gekregen, maar tot veler verrassing ging 14 procent naar de lijst van interim-premier Allawi die zich ook op de sjiitische Arabieren richtte. 

Kennelijk heeft Allawi de steun gekregen van de seculier geörienteerde sjiitische middenklasse, die een grote invloed van de sjiitische islamisten niet ziet zitten. 

Daarnaast heeft Allawi zijn goede score waarschijnlijk te danken aan het feit dat hij, naar verluidt, veel (Amerikaans) campagnegeld had. Bovendien heeft hij zich gepresenteerd als man van law and order. 

Maar vooral de Koerden zijn sterk uit de bus gekomen. Zij hebben een groter aandeel in de uitslag, zo’n 26 procent, weten te verwerven dan je op grond van hun aandeel van de bevolking, ongeveer 18 procent, kon verwachten. 

Het betekent dus dat de Koerden in grote getale naar de stembus zijn gegaan. Door die hoge opkomst, het gehanteerde systeem van evenredige vertegenwoordiging en het wegblijven van de soennieten hebben de Koerden relatief veel invloed gekregen. 

De soennieten zijn nog lang niet uitgespeeld in het nieuwe Irak. Ze zijn in de positie om de ontwerpgrondwet die opgesteld gaat worden, te blokkeren tijdens het referendum later dit jaar. In de overgangswetgeving is geregeld dat als in drie provincies tweederde van de kiezers de ontwerpgrondwet verwerpt, deze van de baan is. Dan moet de hele procedure weer van vooraf aan beginnen.

Als uiterst gevaarlijke elementen in de soennitisch Arabische bevolkingsgroep, ex-aanhangers van het verdreven regime of radicale islamisten, de toon gaan zetten in het verzet in het nieuwe Irak, dan rest de nieuwe machthebbers niet veel anders dan om hun tegenstanders tegen elkaar uit te spelen. 

Dat kunnen ze doen door een handreiking te maken naar die soennitische Arabieren die alsnog bij het nieuwe bestuur betrokken willen worden. De nieuwe machthebbers moeten de anderen, met wie geen compromis mogelijk is, hard aanpakken. Hoe dan ook moeten de nieuwe machthebbers voorkomen dat de gewelddadige elementen hun draagvlak kunnen vergroten.

Als de spanning rondom de soennitische Arabieren niet wordt weggenomen, dan gaat zich herhalen wat zich met de Koerden heeft afgespeeld vanaf de jaren zestig. In dat geval zat Irak door de ontkenning van de Koerdische politieke en nationale rechten tientallen jaren opgezadeld met een binnenlandse oorlog. 

Iets dergelijks dreigt op andere gronden weer te gebeuren als de radicalisering van de soennitische Arabieren zich doorzet. 

De sjiitische Arabieren en de Koerden zullen de belangrijkste posten, de presidentiële raad, het premierschap, het voorzitterschap van het parlement en de ministersposten, verdelen. 

De sjiitische Arabieren hebben Ibrahim Jaafari naar voren geschoven voor de belangrijkste post, die van premier. Dat is wat mij betreft een goede keus. Jaafari is een verstandige man met een islamitische agenda die bereid is tot het sluiten van compromissen. 

Jalal Talabani van de Patriottische Unie van Koerdistan (PUK) heeft zich al opgeworpen als kandidaat-president. 

Verder zal er veel getouwtrek plaatsvinden. De Koerden zullen het ministerschap van Buitenlandse Zaken in handen willen houden. Daarmee hebben zij uit eerste hand inzicht in wat in de regio allemaal bekokstoofd wordt. Daarnaast zijn het ministerschap van Defensie en van Binnenlandse Zaken belangrijk, omdat deze gaan over het veiligheidsapparaat. 

En economie, omdat dat ministerie gaat over de olie-industrie. Die lijkt de komende periode gedenationaliseerd te worden. Daarmee zal Irak feitelijk zijn belangrijkste bron van rijkdom uit handen geven en dat zal in Irak zeer omstreden zijn.

De verkiezingen zijn de Amerikanen feitelijk opgedrongen door het geweld van de kant van de soennitische Arabieren en dreiging met massale mobilisatie onder leiding van al-Sistani. 

De Amerikanen zullen proberen het komende politieke proces zo veel mogelijk in hun voordeel te beïnvloeden en tegelijkertijd gebruiken als exit-strategie. Als er eenmaal een authentieke Iraakse regering zit, is het voor de Amerikanen makkelijker om naar buiten toe te stellen dat de problemen de hunne niet meer zijn. 

Mocht er een regering komen die op min of meer islamitische leest is geschoeid, dan is dat natuurlijk buitengewoon ironisch. Het zou betekenen dat de Amerikanen met het ten val brengen van Saddam Hussein een islamitisch bewind in het zadel hebben geholpen.