Voor de tiende (en waarschijnlijk laatste) keer heeft Nederland op 1 juli de voorzittershamer van de Europese Unie in handen gekregen. Dat betekent dat ons land veel invloed kan uitoefenen op de thema's die dit halfjaar aan bod komen.
Waarom is Nederland voorzitter van de Europese Unie? Wat wordt de rol van premier Balkenende? Wat wil Nederland als EU-voorzitter bereiken? Wat kost het voorzitterschap?
Waarom is Nederland voorzitter van de Europese Unie?
Het voorzitterschap van de Europese Unie rouleert; elk halfjaar valt een andere EU-lidstaat de eer te beurt. Nederland was negen keer eerder voorzitter: in 1960, 1963, 1966, 1969, 1972, 1976, 1986, 1991 en 1997.
Deze keer kon weleens de laatste zijn, omdat de EU-leiders in de EU-grondwet hebben afgesproken het voorzitterschap over enkele jaren over te dragen aan een vaste EU-president. Die grondwet moet nog wel worden goedgekeurd door de parlementen van de 25 lidstaten.
Nederland zal op 1 januari 2005 de voorzittershamer overdragen aan Luxemburg. Daarna neemt Groot-Brittannië het stokje over. In 2006 nemen Oostenrijk en Finland de honneurs waar.
Wat wordt de rol van premier Balkenende?
De Nederlandse premier fungeert tot 1 januari als het gezicht van de Europese Unie. Hij zal EU-toppen voorzitten en is aanspreekpunt voor het Europees Parlement en de Europese Commissie.
Balkenende is tijdens het voorzitterschap meer in het buitenland dan in Nederland te vinden. In eerste plaats in Brussel natuurlijk, waar sinds het verdrag van Nice werd gesloten, alle EU-toppen plaatsvinden.
Daarnaast moet hij in zes maanden tijd zeker twee keer de hoofdsteden van de 25 lidstaten aandoen en zijn gezicht laten zien op grote internationale bijeenkomsten.
Waarschijnlijk zal hij ook meermaals voet zetten in de kandidaat-lidstaten Bulgarije, Roemenië, Kroatië en Turkije, en er staan conferenties op de rol in Zuid-Korea, India en China.
Wat wil Nederland als EU-voorzitter bereiken?
Bovenaan de agenda staat de eventuele toetreding van de omstreden kandidaat Turkije tot de Europese Unie.
Medio oktober zal de Europese Commissie een rapport uitbrengen over dit hete hangijzer. Dat zal ten grondslag liggen aan het besluit, dat de EU-leiders in december willen nemen, om al dan niet toetredingsgesprekken te gaan voeren met Turkije.
Verder zullen de EU-leiders moeten bepalen of de kandidaten Roemenië en Bulgarije klaar zijn om in 2007 tot de unie toe te treden.
Daarnaast vindt Nederland het belangrijk om het over de Europese uitgaven te hebben. Het wil dat die, ondanks de komst van tien nieuwe lidstaten, niet stijgen.
Bovendien wil het dat de Nederlandse bijdrage aan de unie (Nederland is van alle lidstaten de grootste nettobetaler) omlaag gaat.
Een ander heikel onderwerp, de goedkeuring van de Europese grondwet waarover de EU-leiders het onlangs eens zijn geworden, zal naar het zich laat aanzien onder verantwoordelijkheid van Nederlands opvolger komen te vallen.
De grondwet wordt in november in Rome ondertekend. De landen die een referendum over de wet willen houden, waaronder Nederland, moeten dat binnen vijftig dagen na die ceremonie doen. Sommigen zullen dat waarschijnlijk pas in januari doen.
Minister Bot van Buitenlandse Zaken wil ook nog graag de banden aanhalen tussen de EU en de Aziatische wereld. Vandaar dat er conferenties in Zuid-Korea, India en China op de agenda staan.
Nederland zal ongeveer 130 miljoen kwijt zijn aan het voorzitterschap. Dat geld gaat op aan kantoorartikelen en extra ambtenaren, maar vooral aan het organiseren en beveiligen van de meer dan dertig belangrijke EU-bijeenkomsten die dit halfjaar in ons land worden gehouden.
Daar staat tegenover dat de EU-voorzitter veel aandacht genereert. Dat was ook de reden waarom voorganger Ierland er zeer op was gebrand om een aantal belangrijke zaken in zijn termijn te regelen.
Het ging daarbij om de EU-grondwet en het nomineren van een opvolger van voorzitter Prodi van de Europese Commissie. Dat laatste lukte Ierland maar net op tijd: drie dagen voor de overdracht van het voorzitterschap aan Nederland kwam het met een kandidaat op de proppen waarmee iedereen uit de voeten kon: de portugees Barroso.
