Door Frans Timmermans, Tweede Kamerlid van de PvdA

Op 17 december zal onder Nederlands voorzitterschap van de EU worden besloten of de onderhandelingen over toetreding van Turkije over enige tijd kunnen worden gestart. Voldoet Turkije in voldoende mate aan de politieke criteria die gelden als voorwaarde voor het beginnen van het onderhandelingsproces? Dat is de enige vraag die de Europese Raad zal moeten beantwoorden. 

Afgelopen oktober kwam de Europese Commissie met een degelijk en kritisch voortgangsrapport over Turkije. Het algemene oordeel is dat Turkije behoorlijke vorderingen boekt in het aannemen van wetgeving over politieke en economische hervormingen, maar de uitvoering nog vaak veel te wensen overlaat. Martelen komt nog steeds voor in Turkse gevangenissen, de persvrijheid is niet altijd gewaarborgd, de godsdienstvrijheid schiet nog tekort en de reeds aangenomen wetgeving die hier iets aan moet doen, wordt nog onvoldoende in de praktijk gebracht. 

Harde eisen
Dit kan de EU niet door de vingers zien, evenmin als dat in Oost-Europa het geval was. Ook moet de EU harde eisen stellen aan de Turkse bijdrage aan de oplossing van de kwestie Cyprus. Daarnaast moet de EU duidelijk maken dat vrij verkeer van personen bij toetreding geen automatisme is, maar een separaat en unaniem besluit over dat vrije verkeer en de toe te passen overgangstermijnen vergt, waarbij een permanente vrijwaringsclausule niet wordt uitgesloten.

Critici wijzen verder op de grote kosten die Turks lidmaatschap voor de EU met zich mee zou brengen. Maar dat veronderstelt dat in de Unie alles bij het oude zal blijven en wij eindeloos door zullen gaan met een absurd en geldverslindend landbouwbeleid en met het rondpompen van structuurfondsen tussen landen die dat allang niet meer nodig hebben. Daar kiezen wij niet voor. Integendeel, de uitbreiding van de EU, die ook met Turks lidmaatschap niet zal zijn beëindigd, is een reden temeer om deze heilige Europese huisjes ter discussie te stellen. 

Het is onaanvaardbaar in december Turkije definitief de deur te wijzen. De PvdA is het met vele mensenrechtenorganisaties eens die verwachten dat het openen van de toetredingsonderhandelingen met Turkije een gunstige invloed zal hebben op de ontwikkeling van de rechtsstaat en de mensenrechtensituatie in Turkije. Daarnaast zal de toetreding van het seculiere Turkije tot de Europese Unie op termijn zowel aan de Unie als aan Turkije aanmerkelijke politieke en economische voordelen bieden. 

Stabiele factor
Er is nog veel te doen, maar de problemen zijn overkomelijk en daarom steunt de PvdA de steeds verdere toenadering tussen Turkije en de EU, die de verwachting rechtvaardigt dat Turkije op den duur ook zal toetreden. Een op Europa gericht Turkije is, na de beëindiging van de Europese deling, de volgende steunbalk onder duurzame vrede en veiligheid op ons continent. Turkije als nadrukkelijk seculiere staat, waar democratie, rechtsstaat en de eerbiediging van mensenrechten, inclusief de rechten van minderheden worden gegarandeerd, terwijl tegelijkertijd bijna alle inwoners moslims zijn, vormt niet alleen een stabiele factor in een uiterst instabiele regio, maar vormt ook een baken van hoop voor al diegenen in Europa, het Midden-Oosten en elders die vrezen dat islam en dictatuur hand in hand gaan.