Door Roger Strijland, correspondent in Frankrijk

Maar weinig Fransen beseffen dat de croissant die ze elke ochtend bij hun boulangerie halen, eigenlijk de Turkse halve maan voorstelt. 

Het is Marie Antoinette, de vrouw van koning Lodewijk de XVIe, die het halfronde broodje zo rond 1770 naar het Franse hof haalt. Weliswaar niet uit Turkije, maar uit Wenen, waar de croissant een symbool van verzet is tegen de Ottomaanse overheersing.

De symboliek van de croissant mag de meeste Fransen volledig ontgaan, maar het verzet tegen een mogelijke Turkse toetreding tot de Europese Unie is er niet minder om. Bijna twee op de drie Fransen voelt er niets voor om de Turken in de Europese familie op te nemen. Slechts een derde is voor en daarmee scoort Frankrijk op Europese schaal uitermate laag.

Haaks hierop staat het beleid van de Franse regering die de deur voor Turkije onlangs heeft opengezet. President Chirac vindt dat Ankara niet nòg langer aan het lijntje gehouden mag worden en zegt dat het hoogtijd is geworden om de onderhandelingen over toetreding te starten. Een van Chiracs belangrijkste argumenten is dat hij liever een gematigd moslimland binnen Europa heeft, dan een radicaal islamitisch land net over de grens. Frustratie over het uitblijven van het Europees lidmaatschap zal het nationalisme en moslimextremisme in Turkije aanwakkeren, waarschuwt de Franse president.

Angsten
Tegenstanders van de toetreding kampen met dezelfde angsten voor moslimextremisme, maar trekken er een andere conclusie uit. De aanslagen van 11 september en het groeiende moslimextremisme in de getto’s aan de rand van de grote Franse steden, baart een hoop mensen zorgen. Ongenuanceerd worden moslimextremisme en islam over één kam geschoren. De toetreding van Turkije zal een cultuurshock veroorzaken die we niet meer te boven zullen komen, klinkt het in wat nettere termen. Europa moet christelijk blijven, is de boodschap.

Toch hebben Frankrijk en Turkije meer met elkaar gemeen dan de meeste Fransen vermoeden. Het zijn beide seculiere landen, waar een strikte scheiding van geloof en staat wordt toegepast. De vader van de Turkse republiek Atatürk was zo gefascineerd door Frankrijk, dat hij het model van de Franse revolutie heeft afgekeken. Een van de directe gevolgen van deze strikte scheiding is dat in beide landen in het openbaar onderwijs geen hoofddoekjes gedragen mogen worden.

Referendum
Om de gemoederen te kalmeren heeft Jacques Chirac de Fransen inspraak toegezegd. Via een referendum. Dat overigens pas wordt gehouden wanneer er écht sprake van toetreding is, met andere woorden, over tien à vijftien jaar. Met deze belofte hoopt de Franse president vooral te voorkomen dat de Franse kiezers het referendum van 2005 over de Europese grondwet zullen aangrijpen, om hun onvrede met de Turkse toetreding kenbaar te maken. Maar of de Fransen dat ook zo zien, moet nog maar blijken.

De linkse oppositie heeft zich nog niet over de Turkse kwestie willen uitspreken. Daar vindt men het bij de socialisten nog veel te vroeg voor. Ze willen hun vingers ook niet echt aan het vraagstuk branden. Maar Chiracs grote rivaal en partijgenoot, Nicolas Sarkozy, neemt geen blad voor z’n mond. Voor hem geen toetreding; hij houdt het liever bij een partnerschap met Turkije. Misschien komt het Franse oordeel uiteindelijk wel in zijn handen te liggen, want Sarkozy is vastberaden om door te stoten naar het Elysée, het presidentieel paleis. En dankzij het recent verworven voorzitterschap van de gaullistische regeringspartij, plaatst hij zich voor de volgende presidentsverkiezingen van 2007 in een zeer riante startpositie.