De top van de Europese regeringsleiders in Brussel belooft een bewogen ontmoeting te worden. Turkije is het hete hangijzer van het Nederlandse EU-voorzitterschap. De lidstaten zijn scherp verdeeld over de vraag of de EU moet beginnen met de toetredingsonderhandelingen waar Ankara al sinds 1966 op wacht.

Een 'ja' tegen onderhandelingen met Turkije zou het "pareltje van ons voorzitterschap" zijn, erkent premier Balkenende. "Het mooiste en het lastigste." 

Lastig, want de meningen zijn scherp verdeeld. Als het aan Duitsland, Groot-Brittannië, Spanje en Italië ligt, starten de onderhandelingen eerder vandaag dan morgen. Maar een aantal landen, Frankrijk voorop, heeft op zijn zachtst gezegd ernstige twijfels. 

Einddoel
De lidstaten zijn het over drie zaken niet eens: de startdatum van de onderhandelingen, Cyprus en vooral het einddoel van de gesprekken met Turkije. Balkenende hield de afgelopen dagen een marathon langs enkele Europese hoofdsteden om de landen op een lijn te krijgen. Berlijn, Parijs en Wenen in twee dagen. 

"Het ligt heel moeilijk in Parijs", constateerde de premier dinsdag nadat hij met een motorescorte op topsnelheid door de verkeerschaos in de Franse hoofdstad was begeleid. 

Chirac, op zich geen tegenstander van toetreding, had tijdens het gesprek gewezen op de publieke opinie in Frankrijk. Zo'n 67 procent van de Fransen ziet Turkije als EU-lid niet zitten. 

In een televisie-toespraak hield de Franse president gisteren een pleidooi gehouden voor toetreding van Turkije tot de EU. Met het tv-optreden trachtte Chirac de Franse bevolking over de streep te trekken. Hij zei dat het voor Frankrijk beter is dat Turkije zich aansluit bij Europa in plaats van de blik op Azië te richten. 

Premier Raffarin is sceptischer dan Chirac. Raffarin is vooral bang dat alleen al praten met Turkije consequenties zal hebben voor het Franse referendum over de Europese grondwet, en dat is ook de reden dat de Franse regering de gesprekken met Ankara zo laat mogelijk wil beginnen. 

Groot-Brittannië is sterk voorstander van een 'Europees' Turkije en ook in Berlijn was Balkenende snel klaar. De Duitse sociaal-democratische regering van bondskanselier Schröder ziet kein Problem. 

Open einde
Maar de christendemocratische oppositie is minder enthousiast. "Als wij in 2006 in de regering zitten zullen we alles doen, samen met partners als Frankrijk, om een volledig lidmaatschap voor Turkije te voorkomen", aldus CSU-leider Edmund Stoiber.

De Duitse oppositie en ook Oostenrijk dringen aan op een alternatief voor een volledig Turks lidmaatschap, het zogenaamde 'partnerschap met privileges'. Maar de Duitse regering wil daar op voorhand al niets van weten en het lijkt ook geen haalbare variant.

Het compromis zal liggen in het 'open einde' van de onderhandelingen. Dat wil zeggen dat - zelfs al wordt er onderhandeld - Turkije nog niet zeker is van het uiteindelijke lidmaatschap als het niet voldoet aan een aantal voorwaarden. De moeilijkheid is een formulering te vinden van dat open einde waar iedereen zijn handtekening onder zal zetten. 

Cyprus
En dan is er nog Cyprus. Er is veel druk uitgeoefend op Ankara om het Griekse deel van het eiland, sins 1 mei ook deel van de EU, te erkennen. Vooral voor Griekenland is dat een conditio sine qua non. Turkije blijft tot nog toe echter halsstarrig weigeren. "Als dat soort eisen naar voren wordt gebracht, zal Turkije niet aarzelen 'nee' te zeggen", zei premier Erdogan afgelopen week nog.

Makkelijk is anders, weet EU-voorzitter Balkenende. "Het wordt verrekte moeilijk", zei hij dinsdag. "Maar de wil om eruit te komen is aanwezig." 

Misschien moet zelfs de 'biechtstoelprocedure' er aan te pas komen, waarbij regeringsleiders onder vier ogen aangeven wat hun minimale inzet is, zodat de voorzitter het ultieme compromis kan presenteren. Balkenende: "Het kan nog wel eens een laat etentje worden."