Door Wessel de Jong, correspondent in Boedapest

"Probeer hier niet een moskee neer te zetten." Dit advies is afkomstig van een respectabele Hongarije-kenner, een Nederlander, woonachtig in Boedapest. Veel bondiger valt het niet samen te vatten, de houding van de Hongaar ten opzichte van Turken in bijzonder en islam in het algemeen. "Ze hebben hier ervaring met Turken." 

Die ervaring gaat terug naar de periode dat de Ottomanen voor de poorten van Wenen stonden. Wat vaak vergeten wordt, is dat voor die poorten Hongaren woonden. En die hebben dat geweten. Sultan Suleiman veegde het Hongaarse koninkrijk in 1526 van de kaart na de slag bij Mohács, in Zuid-Hongarije. 

In anderhalf uur tijd werden daar 15.000 man Hongaarse troepen afgeslacht. En wat daarna gebeurde was zoniet nog gruwelijker. Hongaarse gebieden werden leeggeplunderd en uitgemoord. Aan het einde van de Middeleeuwen was er grofweg een miljoen Hongaren. Onder Turks bewind liet tweederde het leven bij epidemieën en hongersnoden. 

Onverwerkte geschiedenis
Allemaal heel verschrikkelijk natuurlijk. Maar ook heel lang geleden. Nederland heeft het EU-lidmaatschap van Spanje toch ook niet geblokkeerd vanwege de wreedheden van de hertog van Alva tijdens de tachtigjarige oorlog in Haarlem. Maar dan kom je meteen op veel ingewikkelder vragen uit, waarom Hongaren reageren op hun geschiedenis zoals ze dat doen. 

In dit deel van Europa is veel onverwerkte geschiedenis en die is altijd een stuk dichterbij dan in West-Europa. In het Zuid-Hongaarse Mohács staat een groot nieuw monument, in Haarlem bij mijn weten zijn geen recente gedenkplaten te vinden voor de slachtoffers van de IJzeren Hertog. Een verklaring is dat de Hongaren aanmerkelijk meer onderdrukt zijn in hun geschiedenis dan de Nederlanders, vandaar de grote felheid op alles wat nog herinnert aan hun voormalige overheersers. 

Met mate
Voor Russen, en dat geldt tot op zekere hoogte ook voor Duitsers, zal niemand hier ook een vriendelijk woord over hebben. Alle opeenvolgende bezettingen en overheersingen hebben in Oost-Europa geleid tot een beperkt begrip van vrijheid. Vrijheid wordt hier veelal opgevat als mogelijkheid te kunnen leven, ongestoord door anderen. Europees vrij verkeer van personen, heel mooi, maar graag met mate. 

Turken hoeven dus zeker niet op een warm onthaal te rekenen. Dat geldt ook voor landen als Tsjechië en Slovenië. In beide landen moesten plannen om een moskee neer te zetten worden afgeblazen. Handtekeningenacties van omwonenden, argwaan ten opzichte van financiers. Het blijkt steeds een kwestie van tijd voordat de moskeebouwers de aftocht blazen. 

Geheime agenda
De meningen van de Oost-Europese politici zijn vooralsnog niet erg uitgesproken over de Turkse toetreding. Maar dat betekent niet dat ze er niet over nadenken. Zo zouden de Polen nu een dubbele agenda voeren, aldus een anonieme diplomatieke bron. Die maken nu bewust niet al te veel ophef, om later deze toegeeflijkheid te kunnen verzilveren. Het is de hartenwens van Warschau om tezijnertijd Oekraïne en Wit-Rusland bij de EU te halen. 

Zowel in Oekraïne als Wit Rusland wonen aanzienlijke Poolse minderheden, veel Polen hebben er hun wortels. 'Jullie Turkije, wij Oekraïne', dat zou de tactiek wezen. Hoe groter Europa, hoe meer belangen. Met andere woorden, Europa is waarschijnlijk niet klaar met uitbreidingsdebatten, ook als Turkije is toegetreden.