Het hof van assisen, kortweg ook wel 'assisen' genoemd, behandelt de zwaarste strafrechtelijke misdrijven, en ook politieke misdrijven en misstappen van de media. De gevangenisstraffen die het Hof kan uitspreken, variëren van vijf jaar tot levenslang. Verdachten van lichtere misdrijven komen voor de correctionele rechtbank.

Het hof van assisen is de enige rechtbank in België waar een volksjury de hoofdrol speelt. De twaalf leden vellen een oordeel over de schuld of onschuld van de verdachte. Op grond van de uitspraak van de jury bepalen de drie beroepsrechters dan de strafmaat. De veroordeelde kan niet in hoger beroep gaan tegen het arrest.

Deze rechtbank heeft het recht alle zaken te behandelen die niet zijn toegewezen aan een andere rechtbank. De rechtbank van eerste aanleg bestaat uit drie onderdelen: de burgerlijke rechtbank, de jeugdrechtbank en de correctionele rechtbank. Tegen een uitspraak van de rechtbank van eerste aanleg is beroep mogelijk bij het hof van beroep. 

In België zijn vijf hoven van beroep, vergelijkbaar met de gerechtshoven in Nederland. Deze behandelen alle strafzaken in hoger beroep afkomstig van de rechtbank van eerste aanleg.   De Kamer van Inschuldigingstelling is een aparte Kamer binnen het hof van beroep. Zij spreekt zich uit over beroepszaken tegen beslissingen van de Raadkamer. De Kamer van Inbeschuldiging gaf het Openbaar Ministerie opdracht het onderzoek tegen Dutroux en zijn medeverdachten n   a vijf en een half jaar af te sluiten.

Tijdens een gerechtelijk onderzoek kan een verdachte in voorlopige hechtenis worden genomen. Dit gebeurde ook bij Dutroux. De onderzoeksrechter moet daartoe een aanhoudingsbevel uitvaardigen. De Raadkamer, een speciale kamer gevormd binnen de rechtbank van eerste aanleg, beslist dan of het aanhoudingsbevel geldig en noodzakelijk is. Om de vijf dagen, en in een later stadium om de maand, moet de Raadkamer het aanhoudingsbevel bevestigen. 

Verder verwijst de Raadkamer de verdachte na afloop van het onderzoek naar de correctionele rechtbank of het hof van assisen. Indien er onvoldoende bewijslast is kan de Raadkamer de zaak seponeren.

De hoogste posten binnen het Belgische Openbare Ministerie worden bezet door zes procureurs-generaal. Zij overleggen maandelijks met de minister van Justitie. De zaak-Dutroux valt onder   procureur-generaal Anne Thily   op het   parket-generaal in Luik.

België is verdeeld in 27 arrondissementen (parketten) waar één Procureur des Konings aan het hoofd staat. Hun functie is vergelijkbaar met die van de (Hoofd-)officieren van Justitie in Nederland. Procureur des Konings Bourlet, die belast is met het dossier-Dutroux, staat aan het hoofd van het arrondissement Neufchâteau. Binnen het Openbaar Ministerie ressorteert hij onder procureur-generaal Thily   .

De openbaar aanklager werkt nauw samen met d e gerechtelijke politie. Hij onderzoekt het dossier en kan een onderzoek instellen. Dit wordt uitgevoerd door een onafhankelijke onderzoeksrechter. In eerste instantie was dat Connerotte, later Langlois en Gérard.     

I n de zaak-Dutroux wordt Bourlet ook de openbare aanklager   bij het hof van assisen. Deze ongewone stap (meestal neemt iemand binnen het overkoepelende parket-generaal die rol op zich) is gezet om verder uitstel van de zaak te voorkomen. De oorspronkelijke openbare aanklager is overleden.   

Indien de Procureur des Konings iemand verdenkt van een misdrijf en een dossier met een aanklacht heeft samengesteld, kan hij dit overdragen aan de onderzoeksrechter.   De onderzoeksrechter en de procureur zijn volledig onafhankelijk van elkaar.    De opdracht van de onderzoeksrechter bestaat erin bewijsmateriaal te verzamelen. In de uitvoering van deze taak wordt hij geacht volledig onafhankelijk op te treden. 

De onderzoeksrechter moet de beschuldiging en de verdediging op gelijke voet behandelen.   Dit wil concreet zeggen dat hij zowel bewijsmateriaal à charge (tegen de verdachte) als à décharge (in het voordeel van de verdachte) bijeenbrengt.     

In de zaak-Dutroux werd   onderzoeksrechter   Connerotte van de zaak afgehaald omdat hij niet objectief zou zijn. Aanleiding daarvoor was zijn aanwezigheid bij een benefietavond voor vermiste kinderen, op uitnodiging van de ouders van Sabine en Laetitia. In de zaak van de vermiste meisjes nam   onderzoeksrechter Langlois zijn taak in 1998 over. Het dossier over de autozwendel kwam terecht bij onderzoeksrechter Gérard.