Een ploeg van het NOS Journaal bracht de afgelopen week verslag uit van de hulpoperatie in Atjeh. Redacteur Jaap Leemeijer hield voor NOS Nieuws een weblog bij.
Bijdrage 3: Waanzinnige pech Bijdrage 2: Bidden Bijdrage 1: Buurman
Bijdrage 3: Waanzinnige pech
Het zit erop. Na een week Banda Atjeh vertrekken we morgen (zaterdag 15 januari) naar Jakarta. Verslaggever Peter ter Velde en ik reizen vervolgens door naar Nederland, maar cameraman Eric Feijten keert aanstaande dinsdag weer terug naar Atjeh, samen met correspondent Step Vaessen.
Het ligt nogal voor de hand om op een NOS-site te schrijven, dat het een goede keuze is van het journaal om voor een langere aanwezigheid in Atjeh te kiezen. Maar geloof me, dat is het ook echt . Alleen al vanwege de omvang van de ramp.
Een Atjehse professor vergeleek de verwoestingen met die van Hiroshima. En dan zijn er de politieke spanningen. De autoriteiten in Jakarta hebben al laten doorschemeren dat al die buitenlanders maar niet te lang moeten blijven.
Een schrikbeeld voor de bevolking, die er geen enkel vertrouwen in heeft dat Jakarta de immense problemen het hoofd kan bieden. En militairen als hulpverleners sturen werkt niet positief op het gemoed van de Atjehers. Daarvoor hebben de soldaten een te slechte reputatie.
Een klein, op een eerste gezicht onbeduidend voorbeeld: onze chauffeur weigerde in zijn eentje een pakketje medicijnen af te leveren in een vluchtelingenkamp dat op het terrein van een kazerne inderhaast is opgetrokken.
Tot slot enkele losse opmerkingen:
- Banda Atjeh is niet alleen overspoeld door modder en puin maar ook door persoonlijke bezittingen. Portemonnees bijvoorbeeld. Vrijwel zonder uitzondering zijn ze allemaal leeg.
- Waarom lag het terrein van de grote moskee er weer kraakschoon bij terwijl buiten de hekken de lijken nog niet eens geruimd waren? Was het angst voor een nieuwe plaag van boven, of ordinair een kwestie van verkeerde prioriteiten?
- Deze keer wordt aan mij de vraag gesteld: “Waarom denk je dat het ons overkomt?” Ik zeg dat de Atjehers en alle andere slachtoffers eenvoudigweg waanzinnige pech hebben gehad. Ik meen te zien dat mijn antwoord hen wel oplucht, maar zeker weten doe ik dat niet.
Heel even vraag ik me af of ze in de woonkamer of in de keuken is, de slaapkamer misschien. De vrouw van rond de 50 zit middenin het puin van wat drie weken geleden haar huis was. Voor haar strekt zich een oorlogslandschap uit, achter haar trouwens ook. En links, en rechts. Ik ken haar naam niet, weet ook niet of ze naasten heeft verloren, en zo ja, hoeveel.
Een vrouw alleen op een stuk puin. “We moeten meer bidden, meer bidden”, begint ze opeens. “We moeten meer bidden, dan zal dit niet meer gebeuren.”
Het is een geluid dat we vaker hebben gehoord. Veel Atjehers denken dat ze het over zichzelf hebben afgeroepen. Maar wat is nou precies de reden waarom het opperwezen zo lamlendig lomp om zich heen heeft geslagen? Dit is toch geen gepaste straf voor wat gebedsverzuim.
De vrouw weet het antwoord. ”Het komt door de veiligheidspolitie. Die hielden een feest, vlakbij het graf van Tenku Syiah Kuala (een van de eerste islamitische leiders van Atjeh). Dat graf is heilig, door het feest zijn we gestraft”.
”Maar waarom dan niet een kleinere golf die alleen het feest zou wegspoelen?” De Hollandse nuchterheid maakt geen indruk. En zonder een spoor van twijfel vervolgt ze haar betoog.
”Tenku Syiah Kuala was zo boos dat hij uit zijn graf opstond. Stop dat feest, riep hij. Maar de politie wilde niet luisteren. Een agent begon zelfs op hem te schieten. En toen is het gebeurd. Tenku Syiah Kuala was zo kwaad dat hij de zee omhoog heeft laten komen en op ons heeft afgestuurd.”
Ze knikt, en kijkt ons als een schooljuf aan die net een spannend verhaal heeft voorgelezen. Mij laat ze met de vraag achter wat zich 52 jaar geleden ergens in Zeeland aan de vooravond van de Watersnoodramp heeft afgespeeld.
Mijn buurman in het vliegtuig naar Banda Atjeh heeft veertig familieleden verloren. Zelf woont hij met zijn gezin in Jakarta, dus vrouw en kinderen zijn veilig. Dat gold op Tweede Kerstdag niet voor twee van zijn broers, vele ooms, tantes, neven, nichten, achterneven en achternichten. Indonesische families zijn groot.
Na zijn opsomming is het even stil. We drinken een slokje jus d’orange, waarna hij mij allervriendelijkst toelacht en vraagt of ik mijn mobiele telefoon uit Nederland heb meegenomen of in Indonesië heb gehuurd. Heel even weet ik het antwoord niet.
Mijn buurman in Banda Atjeh heeft 25 familieleden verloren. Zij woonden in een wijk waar niemand een kans had. Zelf heeft hij een huis dat buiten het bereik van de tsunami viel. En dus zit zijn vrouw in de voortuin en spelen de kinderen schijnbaar onaangedaan. Het dochtertje van vier kwam onlangs bij ons buurten.
Misschien was ze nieuwsgierig naar die buitenlanders, of waren het toch de koekjes die we met koffie wegspoelden. Mijn oog valt op haar T-shirt. Ik zie wuivende palmen, en wit strand en een parasol. Het onderschrift: "Phi Phi Island, Thailand". Net als Banda Atjeh vrijwel geheel door de tsunami van de kaart geveegd.
Mijn buurman in het eethuisje heeft zijn vrouw en twee van zijn vier kinderen verloren. Als we ons medeleven betuigen, knikt hij ons vriendelijke en begripvol toe: "It’s ok, it’s ok". Alsof wij het zijn die een bemoedigend woord kunnen gebruiken.
De dood is overal in Banda Atjeh. Maar mijn tafelbuur weet nog een plek aan te wijzen waar ik even niet bij stil had gestaan. Deze fanatieke ex-roker legt zijn vinger op een pakje shag van cameraman Eric Feijten en leest streng de waarschuwingstekst: "smoking kills".
