|
Opnieuw is de Nederlandse veeteelt getroffen door een zeer besmettelijke
dierziekte. Het antwoord op de belangrijkste vragen rond de vogelpest.
Wat
is vogelpest?
Wat doet vogelpest?
Hoe dodelijk is vogelpest?
Kun je besmette dierproducten nog eten?
Hoeveel mensen zijn tot dusver besmet geraakt met
vogelpest?
Hoe groot is de kans voor een mens om vogelpest
te krijgen?
Kan de mens overlijden aan vogelpest?
Kan de vogelpest overslaan op de mens en
een epidemie veroorzaken?
Welke dieren kunnen vogelpest krijgen?
Kunnen varkens het virus dragen?
Kunnen ook huisdieren als parkieten en kanaries
besmet raken?
Hoe wordt vogelpest overgedragen?
Hoe is de huidige uitbraak ontstaan?
Hoe wordt vogelpest bestreden?
Kan vogelpest worden verslagen?
Bestaat er een vaccin tegen vogelpest?
Welke regels gelden er bij vogelpest?
Sinds wanneer bestaat vogelpest?
Waar staan de aanduidingen 'H5' en 'H7' voor?
Hoe ziet de Nederlandse pluimveesector
eruit?
V: Wat is vogelpest?
A: 'Vogelpest' is de naam van een bij vogels uiterst dodelijke variant
van het griepvirus (aviaire influenza). De ziekte heeft dus niets
te maken met de pest. Net als bij mensen komen er bij vogels zeer
veel soorten griep voor. Sommige zijn dodelijk, andere niet. 'Vogelpest'
is strict genomen dan ook niet één ziekte, maar een
bijnaam die opduikt als er op een zeker moment veel vogels overlijden
aan de kippengriep. Nog verwarrender is dat de 'klassieke vogelpest'
een andere ziekte is dan 'pseudo-vogelpest', een ziekte waartegen
het Nederlandse pluimvee is ingeënt. Bij pseudo-vogelpest (ofwel
Newcastle disease) is een ander, aan de mazelen verwant virus de
ziekmaker.
naar
boven
V: Wat doet vogelpest?
 A:
Vogels die besmet raken met klassieke vogelpest worden doorgaans
na twee tot zeven dagen ziek, hoewel de pest ook veertien dagen
op zich kan laten wachten. De dieren worden dan sloom, eten minder,
hebben extreem veel dorst, krijgen waterige diarrhee, leggen minder
eieren of eieren zonder schaal en krijgen een soort snotneus. Ook
hebben zieke dieren soms zwellingen in hun kop en hals en een verkleurde
of gezwollen kam. Na een tot twee etmalen kunnen de dieren sterven
door verstikking: zoals alle griepsoorten vreet vogelpest de luchtwegen
en longen aan.
naar
boven
V: Hoe dodelijk is vogelpest?
A: De sterfte van de vogelpest hangt sterk af van het soort virus,
het soort vogel en de gezondheid van het pluimvee. De meest dodelijke
varianten van het virus hebben een sterfte van tegen de honderd
procent. Een variant die al een tijdje de ronde doet onder pluimvee
kan na verloop van tijd opeens dodelijk worden, zoals bijvoorbeeld
in Italië en Amerika gebeurde. De variant die in de Gelderse
vallei rondgaat, is zeer dodelijk voor kippen en kalkoenen, terwijl
andere vogels er minder last van hebben.
naar
boven
V: Kun je besmette dierproducten nog eten?
A: Zieke kippen en eieren van zieke dieren kunnen zonder probleem
worden gegeten. Het virus kan via eieren of vlees niet overspringen
op de mens. Overigens belanden zieke of vermoedelijk zieke dieren
niet in de winkel: geruimde dieren worden vernietigd, niet verkocht.
De massale vernietiging van vlees en eieren die volgt op een besmetting
heeft echter niets te maken met de volksgezondheid: het zijn maatregelen
die worden genomen om te voorkomen dat de ziekte zich verder verspreidt.
naar
boven
V: Hoeveel mensen zijn tot dusver besmet geraakt
met vogelpest?
A: Tot dusver zijn 82 mensen besmet geraakt met het vogelpestvirus.
In 78 gevallen kwam het virus tot uiting als de onschuldige oogaandoening
conjunctivitis. Maar in acht gevallen zorgde het virus voor griepachtige
symptomen - vier mensen kregen dus zowel conjunctivitis als griep.
Eén veearts overleed aan de gevolgen van de besmetting. Daarbij
is het overigens wel goed om te bedenken dat er ieder jaar zo'n
tweeduizend Nederlanders overlijden aan de griep.
Nog veel opmerkelijker van de huidige epidemie is het dat drie mensen
conjunctivitis kregen zonder dat ze direct met pluimvee in aanraking
kwamen. Dat duidt erop dat er sprake is van een vogelpestvirus dat
in sommige gevallen besmettelijk is van mens op mens.
naar
boven
V:
Hoe groot is de kans voor een mens om vogelpest te krijgen?
A: Ondanks de 82 besmettingsgevallen blijft besmetting van mensen
met vogelpest een medische zeldzaamheid. Normaal gesproken is de
mens zo goed als ongevoelig voor pluimvee-griep.
In het verleden is er voor zover bekend vijf keer een zoogdier ziek
geworden van de 'Nederlandse' vogelgriepvariant: vier mensen en
een paard. Alle slachtoffers overleefden hun ziekte.
Aan de andere kant is het influenzavirus het zich snelst aanpassende
virus dat we kennen. Daardoor springt het relatief makkelijk over
naar
boven
V:
Kan de mens overlijden aan vogelpest?
A:
De Nederlandse veearts die in april overleed na te zijn besmet met
het vogelpestvirus was niet de eerste mens die overleed aan de gevolgen
van infectie met dierengriep. In 1997 overleden zeven inwoners van
Hongkong aan vogelgriep en in februari 2003 overleed nog een Hongkonger
aan griep die hij van een vogel had gekregen. In alle gevallen ging
het echter om medische zeldzaamheden. Ter vergelijking: ieder jaar
sterven er ongeveer tweeduizend Nederlanders aan de gevolgen van
de gewone 'mensengriep'.
naar
boven
V:
Kan de vogelpest overslaan op de mens en een epidemie veroorzaken?
A: In theorie is dat mogelijk, maar de kans op zo'n ramp
is zeer klein. De grote angst van virologen is dat een dierlijk
griepvirus zich ontwikkelt tot een griepvariant die overdraagbaar
is tussen mensen. Zoiets kan in theorie uitmonden in een epidemie
met grote aantallen doden. Het menselijk lichaam is niet bedacht
op dierengriep. Dierengriep is daarom in de regel veel dodelijker
dan 'gewone' mensengriep.
Zover is het in Nederland niet. Hoewel er 82 mensen besmet zijn
geraakt met vogelpest en het virus in zeker drie gevallen van mens
op mens is overgedragen, is voor een grote epidemie een veel besmettelijkere
variant van het virus nodig. Volgens het boekje ontstaat zo'n variant
door dubbelbesmetting: iemand raakt geïnfecteerd met zowel
vogelpest als met mensengriep, waarna de beide virussen het lichaam
van de gastheer als mengvat gebruiken en 'recombineren' tot een
besmettelijke, nieuwe variant. De kans dat zoiets gebeurt is minimaal.
Niet alleen worden ruimers en kippentelers ingeënt tegen griep;
bovendien is het griepseizoen voorbij, zodat er momenteel maar weinig
mensengriepvirussen actief zijn.
naar
boven
V: Welke dieren kunnen vogelpest krijgen?
A: Alle vogels kunnen vogelpest krijgen. Met name eenden, kalkoenen
en kippen zijn er bevattelijk voor. Het ministerie van landbouw
hanteert daarnaast de volgende lijst met risicodieren: parelhoenders,
kwartels, fazanten, patrijzen, pauwen, ganzen, zwanen, consumptieduiven
(dus niet postduiven), struisvogels, emoes, en nandoes. Overigens
is de ene soort gevoeliger voor de ziekte dan de andere: zo worden
eenden niet of nauwelijks ziek van de variant die momenteel in Nederland
woedt.
naar
boven
V: Kunnen varkens het virus dragen?
A: Dat is onduidelijk. Op enkele gemengde bedrijven
werden in het bloed van varkens antistoffen aangetroffen tegen het
vogelpestvirus - een aanwijzing dat het afweersysteem van de varkens
op het virus was gestuit. Nader onderzoek wees echter uit dat de
varkens niet met het virus besmet waren. Voor de zekerheid blijft
het vervoersverbod op varkens van kracht. In theorie kan het vogelpestvirus
immers wel degelijk 'overspringen' op het varken.
V: Kunnen huisdieren als parkieten en
kanaries besmet raken?
A: Ja, dat kan. Maar de kans op een vogelpestuitbraak thuis is niet
heel groot, omdat de meeste huisdieren geïsoleerd leven, een
goede gezondheid hebben en een goede hygiëne. Bovendien worden
veel tamme vogelsoorten niet makkelijk ziek van het virus: het virus
zou zich eerst een beetje moeten wijzigen om de vogel in kwestie
te besmetten.
naar
boven
V: Hoe wordt vogelpest overgedragen?
A: Net als alle griepvirussen is vogelpest zeer besmettelijk. Overdracht
vindt plaats door contact via lichaamsvocht en door uitademing.
Met name de mest van besmette vogels is een bron van besmetting.
Het virus kan daarin maandenlang overleven. Ook water vormt een
gevaar: het virus kan daarin via vogelmest terechtkomen en dan maandenlang
overleven.
naar
boven
V: Hoe is de huidige uitbraak ontstaan?
 A:
De Nederlandse besmetting is afgelopen najaar ontstaan uit versmelting
van twee wilde eendenvirussen, vermoedelijk op een kalkoenboerderij
in of rond Steenwijk. Aanvankelijk was er sprake van een niet-ziekmakende
variant. Na enige tijd groeide het virus uit tot een variant die
wél ziek maakt.
Bij wilde eenden zijn veel griepvarianten in omloop. De meeste blijven
onopgemerkt, omdat de eenden zelf er niet of nauwelijks ziek van
worden.
naar
boven
V: Hoe wordt vogelpest bestreden?
A: Vogelpest is niet medisch te behandelen. Bij uitbraken wordt
dan ook geprobeerd het virus te laten 'uitrazen' in een zo klein
mogelijk gebied. Bedrijven worden geruimd, voor de streek treden
vervoersverboden in werking. Het resultaat van die aanpak, zo leert
het verleden, wisselt sterk. In Italië en de Amerikaanse staat
Minnesota glipt de vogelpest ziektebestrijders al jarenlang door
de vingers: steeds als de ziekte verdwenen lijkt, duikt een nieuwe
besmettingshaard op.
naar
boven
V: Kan vogelpest ooit worden verslagen?
 A:
Experts denken niet dat de vogelpest ooit helemaal kan worden uitgeroeid.
Daarvoor is het virus, net als alle griep, te sterk. Wel kan het
virus tijdelijk uit een streek of land worden verdreven door quarantaines,
vervoersverboden en pluimveeslacht.
naar
boven
V: Bestaat er een vaccin tegen vogelpest?
A: Er bestaat een inenting die waarschijnlijk helpt tegen de Nederlandse
variant. Maar die mag, zoals alle veevaccins, alleen worden toegepast
als de EU daarvoor toestemming geeft. Daarin is de EU niet scheutig,
omdat nogal wat landen ingeënte dieren wantrouwen. Het vlees
van een ingeënt dier is niet te onderscheiden van een ziek
dier. Hoewel dat iets anders zit met het vogelpestvaccin, heeft
de EU meer redenen om tegen het vogelvaccin te zijn. Ingeënte
vogels worden zelf niet ziek, maar kunnen wel drager worden van
het virus en andere vogels besmetten. Afgezien daarvan zijn pluimvee-inentingen
kostbaar omdat het in de regel om grote aantallen kippen gaat.
naar
boven
V: Welke regels gelden er bij vogelpest?
A: Er zijn talloze nationale en internationale regels, draaiboeken
en maatregelen die in werking treden als ergens vogelpest wordt
geconstateerd. Zo moeten Nederlandse pluimveehouders die vermoeden
dat hun bedrijf is besmet met vogelpest daarvan aangifte doen en
onderzoek laten instellen door het instituut CIDC-Lelystad. Verdachte
bedrijven worden onder overheidstoezicht geplaatst en mogen geen
dieren of producten meer aan- of afvoeren. Ook kan preventieve ruiming
plaatsvinden. Gedupeerde bedrijven komen in aanmerking voor een
vergoeding.
Ook de Europese Unie heeft diverse richtlijnen voor landen die te
maken krijgen met een vogelpestepidemie. Pas als de epidemie onbeheersbaar
dreigt te worden, kan het land in kwestie daarbij een exportverbod
opgelegd krijgen. Maar veel landsregeringen hebben strengere, eigen
regels die de import van pluimvee uit een 'vogelpestland' direct
verbieden.
naar
boven
V: Sinds wanneer bestaat vogelpest?
A: Vogelpest werd in 1878 voor het eerst beschreven als kippenziekte
in Italië. Pas in 1955 drong het tot virologen door dat de
'pest' in werkelijkheid wordt veroorzaakt door griepvirussen. De
gevaarlijke griepvarianten H5 en H7 zorgen nog steeds regelmatig
voor grote uitbraken. De laatste grote uitbraak in Nederland was
in 1926.
naar
boven
V: Waar staan de aanduidingen 'H5' en 'H7' voor?
 A:
Vogelpest maakt net als de menselijke griep deel uit van het A-type
griep. Die klasse bestaat uit vele honderden griepsoorten, die allemaal
iets van elkaar verschillen. Om de virussen te herkennen, kijken
onderzoekers welke moleculen het virus in kwestie precies op zijn
huid heeft. Die moleculen gebruikt het griepvirus om zijn gastheer
aan te vallen en vormen dus eigenlijk de 'bewapening' van het virus.
Er zijn twee soorten: de 'H' staat voor de stof 'haemagglutinine',
de 'N' voor 'neuraminidase'. Er zijn vijftien H's mogelijk en negen
N's, in verschillende combinaties. Het vogelgriepvirus dat bijvoorbeeld
voor ophef zorgt in Hong Kong heeft als aanduiding H5N1; het pestvirus
dat in de jaren tachtig de pluimveeteelt in de VS decimeerde, was
van het subtype H5N2. In Italië heersen de virussen H7N1 en
H7N3. Het virus dat momenteel in Nederland woedt, is een H7N7-virus.
naar
boven
V: Hoe ziet de Nederlandse pluimveesector
eruit?
A: De Nederlandse pluimveesector is één van de grootste van Europa.
In 2001 telde ons land 1027 bedrijven met vleeskippen en ruim 1900
legkippenbedrijven. Het aantal kippen bedroeg volgens de Landbouwtelling
2001 van het CBS 31,8 miljoen stuks - twee kippen op iedere inwoner
van Nederland. De Nederlandse hennen legden in 2001 totaal 9,9 miljard
eieren. De eieruitvoer kwam in dat jaar uit op 7,9 miljard stuks.
De waarde bedroeg toen 427 miljoen euro. De uitvoer van 732.000
ton pluimveevlees had in 2001 een waarde van bijna 1 miljard.
naar
boven
|
Hoofdpunten
pagina
