Na uitbraken in Vietnam, Zuid-Korea en Japan worden steeds meer Aziatische landen geplaagd door het vogelpestvirus. Onder meer Thailand, Indonesië, Cambodja, Pakistan en Taiwan hebben met de ziekte, die ook mensenlevens eist, te kampen. De Wereldgezondheidsorganisatie WHO maakt zich zorgen.

Het antwoord op de belangrijkste vragen rond de vogelpest.

Wat is vogelpest?
Wat doet vogelpest?
Hoe dodelijk is vogelpest?
Kun je besmette dierproducten nog eten?
Hoe groot is de kans voor een mens om vogelpest te krijgen?
Kan de mens overlijden aan vogelpest?
Kan de vogelpest overslaan op de mens en een epidemie veroorzaken?
Welke dieren kunnen vogelpest krijgen?
Kunnen varkens het virus dragen?
Kunnen ook huisdieren als parkieten en kanaries besmet raken?
Hoe wordt vogelpest overgedragen?
Hoe wordt vogelpest bestreden?
Kan vogelpest worden verslagen?
Bestaat er een vaccin tegen vogelpest?
Sinds wanneer bestaat vogelpest?
Waar staan de aanduidingen 'H5' en 'H7' voor?

V: Wat is vogelpest?
A: 'Vogelpest' is de naam van een bij vogels uiterst dodelijke variant van het griepvirus (aviaire influenza). De ziekte heeft dus niets te maken met de pest. Net als bij mensen komen er bij vogels zeer veel soorten griep voor. Sommige zijn dodelijk, andere niet. 'vogelpest' is strikt genomen dan ook niet één ziekte, maar een bijnaam die opduikt als er op een zeker moment veel vogels overlijden aan de kippengriep. Nog verwarrender is dat de 'klassieke vogelpest' een andere ziekte is dan 'pseudo-vogelpest', een ziekte waartegen het Nederlandse pluimvee is ingeënt. Bij pseudo-vogelpest (ofwel Newcastle disease) is een ander, aan de mazelen verwant virus de ziekmaker.
naar boven

V: Wat doet vogelpest?
A: Vogels die besmet raken met klassieke vogelpest worden doorgaans na twee tot zeven dagen ziek, hoewel de pest ook veertien dagen op zich kan laten wachten. De dieren worden dan sloom, eten minder, hebben extreem veel dorst, krijgen waterige diarree, leggen minder eieren of eieren zonder schaal en krijgen een soort snotneus. Ook hebben zieke dieren soms zwellingen in hun kop en hals en een verkleurde of gezwollen kam. Na een tot twee etmalen kunnen de dieren sterven door verstikking: zoals alle griepsoorten vreet vogelpest de luchtwegen en longen aan.
naar boven

V: Hoe dodelijk is vogelpest?
A: De sterfte van de vogelpest hangt sterk af van het soort virus, het soort vogel en de gezondheid van het pluimvee. De meest dodelijke varianten van het virus hebben een sterfte van tegen de honderd procent. Een variant die al een tijdje de ronde doet onder pluimvee kan na verloop van tijd opeens dodelijk worden.
naar boven

V: Kun je besmette dierproducten nog eten?
A: Zieke kippen en eieren van zieke dieren kunnen zonder probleem worden gegeten. Het virus kan via eieren of vlees niet overspringen op de mens. Overigens belanden zieke of vermoedelijk zieke dieren niet in de winkel: geruimde dieren worden vernietigd, niet verkocht. De massale vernietiging van vlees en eieren die volgt op een besmetting heeft echter niets te maken met de volksgezondheid: het zijn maatregelen die worden genomen om te voorkomen dat de ziekte zich verder verspreidt.
naar boven

V: Hoe groot is de kans voor een mens om vogelpest te krijgen?
A: Ondanks de al bekende besmettingsgevallen blijft besmetting van mensen met vogelpest een medische zeldzaamheid. Normaal gesproken is de mens zo goed als ongevoelig voor pluimvee-griep. Aan de andere kant is het influenzavirus het zich snelst aanpassende virus dat we kennen. Daardoor springt het relatief makkelijk over.
naar boven

V: Kan de mens overlijden aan vogelpest?
A: Ja. In 1997 overleden zeven inwoners van Hongkong aan vogelpest en in februari 2003 overleed nog een Hongkonger aan griep die hij van een vogel had gekregen. In alle gevallen ging het echter om medische zeldzaamheden. Ter vergelijking: ieder jaar sterven er ongeveer tweeduizend Nederlanders aan de gevolgen van de gewone 'mensengriep'.
naar boven

V: Kan de vogelpest overslaan op de mens en een epidemie veroorzaken?
A: In theorie is dat mogelijk, maar de kans op zo'n ramp is zeer klein. De grote angst van virologen is dat een dierlijk griepvirus zich ontwikkelt tot een griepvariant die overdraagbaar is tussen mensen. Zoiets kan in theorie uitmonden in een epidemie met grote aantallen doden. Het menselijk lichaam is niet bedacht op dierengriep. Dierengriep is daarom in de regel veel dodelijker dan 'gewone' mensengriep.
naar boven

V: Welke dieren kunnen vogelpest krijgen?
A: Alle vogels kunnen vogelpest krijgen. Met name eenden, kalkoenen en kippen zijn er bevattelijk voor. Het ministerie van Landbouw hanteert daarnaast de volgende lijst met risicodieren: parelhoenders, kwartels, fazanten, patrijzen, pauwen, ganzen, zwanen, consumptieduiven (dus niet postduiven), struisvogels, emoes, en nandoes. Overigens is de ene soort gevoeliger voor de ziekte dan de andere: zo worden eenden niet of nauwelijks ziek van de variant die momenteel in Nederland woedt.
naar boven

V: Kunnen varkens het virus dragen?
A: Dat is onduidelijk. Op enkele gemengde bedrijven werden in het bloed van varkens antistoffen aangetroffen tegen het vogelpestvirus - een aanwijzing dat het afweersysteem van de varkens op het virus was gestuit. Nader onderzoek wees echter uit dat de varkens niet met het virus besmet waren. Voor de zekerheid blijft het vervoersverbod op varkens van kracht. In theorie kan het vogelpestvirus immers wel degelijk 'overspringen' op het varken.
naar boven

V: Kunnen huisdieren als parkieten en kanaries besmet raken?
A: Ja, dat kan. Maar de kans op een vogelpestuitbraak thuis is niet heel groot, omdat de meeste huisdieren geïsoleerd leven, een goede gezondheid hebben en een goede hygiëne. Bovendien worden veel tamme vogelsoorten niet makkelijk ziek van het virus: het virus zou zich eerst een beetje moeten wijzigen om de vogel in kwestie te besmetten.
naar boven

V: Hoe wordt vogelpest overgedragen?
A: Net als alle griepvirussen is vogelpest zeer besmettelijk. Overdracht vindt plaats door contact via lichaamsvocht en door uitademing. Met name de mest van besmette vogels is een bron van besmetting. Het virus kan daarin maandenlang overleven. Ook water vormt een gevaar: het virus kan daarin via vogelmest terechtkomen en dan maandenlang overleven.
naar boven

V: Hoe wordt vogelpest bestreden?
A: vogelpest is niet medisch te behandelen. Bij uitbraken wordt dan ook geprobeerd het virus te laten 'uitrazen' in een zo klein mogelijk gebied. Bedrijven worden geruimd, voor de streek treden vervoersverboden in werking. Het resultaat van die aanpak, zo leert het verleden, wisselt sterk. In Italië en de Amerikaanse staat Minnesota glipt de vogelpest ziektebestrijders al jarenlang door de vingers: steeds als de ziekte verdwenen lijkt, duikt een nieuwe besmettingshaard op.
naar boven

V: Kan vogelpest ooit worden verslagen?
A: Experts denken niet dat de vogelpest ooit helemaal kan worden uitgeroeid. Daarvoor is het virus, net als alle griep, te sterk. Wel kan het virus tijdelijk uit een streek of land worden verdreven door quarantaines, vervoersverboden en pluimveeslacht.
naar boven

V: Bestaat er een vaccin tegen vogelpest?
A: Er bestaat een inenting die waarschijnlijk helpt tegen de Nederlandse variant, die in 2003 in Nederland rondwaarde. Maar die mag, zoals alle veevaccins, alleen worden toegepast als de EU daarvoor toestemming geeft. Daarin is de EU niet scheutig, omdat nogal wat landen ingeënte dieren wantrouwen. Het vlees van een ingeënt dier is niet te onderscheiden van een ziek dier. Hoewel dat iets anders zit met het vogelpestvaccin, heeft de EU meer redenen om tegen het vogelvaccin te zijn. Ingeënte vogels worden zelf niet ziek, maar kunnen wel drager worden van het virus en andere vogels besmetten. Afgezien daarvan zijn pluimvee-inentingen kostbaar omdat het in de regel om grote aantallen kippen gaat.
naar boven

V: Sinds wanneer bestaat vogelpest?
A: vogelpest (vogelpest) werd in 1878 voor het eerst beschreven als kippenziekte in Italië. Pas in 1955 drong het tot virologen door dat de 'pest' in werkelijkheid wordt veroorzaakt door griepvirussen. De gevaarlijke griepvarianten H5 en H7 zorgen nog steeds regelmatig voor grote uitbraken. De laatste grote uitbraak in Nederland was in 1926.
naar boven

V: Waar staan de aanduidingen 'H5' en 'H7' voor?
A: vogelpest maakt net als de menselijke griep deel uit van het A-type griep. Die klasse bestaat uit vele honderden griepsoorten, die allemaal iets van elkaar verschillen. Om de virussen te herkennen, kijken onderzoekers welke moleculen het virus in kwestie precies op zijn huid heeft. Die moleculen gebruikt het griepvirus om zijn gastheer aan te vallen en vormen dus eigenlijk de 'bewapening' van het virus. Er zijn twee soorten: de 'H' staat voor de stof 'haemagglutinine', de 'N' voor 'neuraminidase'. Er zijn vijftien H's mogelijk en negen N's, in verschillende combinaties. Het vogelpestvirus dat bijvoorbeeld voor ophef zorgt in Hong Kong heeft als aanduiding H5N1; het pestvirus dat in de jaren tachtig de pluimveeteelt in de VS decimeerde, was van het subtype H5N2. In Italië heersen de virussen H7N1 en H7N3. Het virus dat in Nederland heeft gewoed, was een H7N7-virus.
naar boven

Inhoud dossier

Nieuwsoverzicht

Vogelpest in vraag en antwoord

Virussen: een portret

Kippengriep deelt mens schampschot uit

Site tips