| Kippengriep deelt mens schampschot uit |
 Sinds
begin dit jaar houdt de wereld weer de adem in voor de gevreesde vogelpest.
Op 12 januari werd bekend dat de besmettelijke dierziekte in Vietnam
de eerste slachtoffers had gemaakt. Het gaat om het het H5N1-virus,
dat in 1997 voor paniek zorgde toen het in Hongkong oversprong naar
de mens. Zes doden en anderhalf miljoen geslachte kippen. Dat was zeven jaar geleden de prijs van een uitbraak van de vogelpest in Hongkng. Voor het eerst sinds 1968 was het een griepvirus gelukt om van dieren over te springen naar mensen. Doodeng, daarover was iedereen het eens. De Wereldgezondheidsorganisatie sloeg groot alarm, de autoriteiten in Hongkong lieten alle kippen op het eiland slachten. Nieuwe griepvarianten duiken ieder jaar op. Meestal gaat het om relatief onschuldige varianten van al bestaande, 'menselijke' griepsoorten. Maar eens in de twintig, dertig jaar slaagt het griepvirus erin de soortbarrière te nemen. Een heel nieuwe griepvariant doet dan zijn intrede vanuit de dierenwereld. Bij dieren richt het griepvirus meestal weinig schade aan, maar het menselijk lichaam is niet altijd bedacht op de nieuwe tegenstander. Met alle gevolgen van dien. Spaanse griep In 1918 sprong een griepvirus over van het varken naar de mens. Deze 'Spaanse griep' kostte naar schatting wereldwijd veertig miljoen mensen het leven - meer dan het aantal slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog. In 1957 kwamen een miljoen mensen om bij een uitbraak van de Aziatische griep. En in 1968 eiste de Hongkonggriep 700.000 levens. Vooral varkens en vogels gelden als een goede 'springplank' voor de ziekte. In 1986 schrok de wereld op toen een Nederlander zwaar ziek werd van een varkensvariant van de griep. Vlak voor de eeuwwisseling dook er in Hong Kong een baby op die weer een andere griepvariant van een varken had gekregen. En dan is er nog een andere telg uit de griepfamilie, een nauw aan H5N1 verwant influenzavirus met de catalogusnaam H9N2. In 1999 nam ook H9N2 de sprong over de soortenbarrière. Twee mensen, opnieuw in Hongkong, werden ziek. Menselijke variant Steeds kwam de mensheid goed weg. Alle slachtoffers overleefden de ziekte, en het virus bleek niet in staat zich te verspreiden en stierf uit. Dat had wellicht anders uitgepakt als een van de slachtoffers tegelijk met zijn 'dierengriep' ook een menselijke variant had opgelopen. Virologen vrezen dat die twee virussen wel eens met elkaar kunnen versmelten, om op slag te veranderen in een besmettelijk, nieuw Hongkongvirus - of, erger nog, een nieuwe Spaanse griep. Vooral het Verre Oosten wordt alom beschouwd als een kraamkamer van nieuwe griepsoorten. Mens en dier leven er op elkaars lip. Op stampvolle markten gaan levende kippen van hand tot hand, pluimvee wordt op straat geslacht en veel inwoners houden kippen thuis. Na de mini-epidemie van 1997 slachtte Hongkong alle 1,4 miljoen kippen die de toenmalige Britse kolonie bevolkten en scherpte het land de import- en gezondheidsregels aan. Virologen zijn het erover eens: het griepvirus is nog altijd een van de dodelijkste, meest onderschatte tegenstanders van de mens. Onderzoekers die H5N1 bestudeerden, kwamen vorig jaar tot de ijzingwekkende conclusie dat er maar één mutatie in het virus nodig was om het van een kippenziekte ook een mensenziekte te maken. De griep is - letterlijk - één stap van de mens verwijderd. Evolutie Het probleem is dat het griepvirus geen dood, inert ding is. Het evolueert. Sterker nog: het is een van de snelst evoluerende wezens op aarde. En het is een geduchte tegenstander. Anders dan de meeste virussen is influenza tot de tanden bewapend, met niet minder dan acht stukjes erfelijk materiaal die de gastheer kunnen besmetten, geflankeerd door talloze eiwitten. Toch zijn er ook lichtpuntjes. Sinds de laatste, grote dodelijke griepgolf is er 35 jaar verstreken. Onderzoekers begrijpen beter dan ooit hoe het griepvirus werkt - en wat eraan te doen is. Nieuwe medicijnen en vaccins deden hun intrede, en in onder meer Amerika en Japan wordt momenteel geëxperimenteerd met methoden om snel grote hoeveelheden vaccins te maken. De algemene verwachting is dat een nieuwe griepepidemie niet zo heftig zal kunnen toeslaan als in 1918. Dat is maar goed ook, want over een ding zijn virologen het eens: het is een kwestie van tijd voordat de volgende dodelijke griepvariant uit de coulissen springt. De Australische grieponderzoeker Graeme Laver vergeleek het eens met de grote aardbeving die San Francisco bedreigt. "We weten één ding zeker: dat hij eraan komt." |
Hoofdpunten
pagina
Overzicht dossiers
|
Vogelpest in vraag en antwoord |
