Na de val van de Berlijnse Muur in 1989 is het wielerpeloton overspoeld met renners uit het voormalige Oostblok. Een ontwikkeling die UCI-voorzitter Hein Verbruggen ongetwijfeld deugd heeft gedaan, in het kader van de mondialisering van het cyclisme. En het einde van de stroom lijkt nog lang niet in zicht.

Hij was de eerste bondscoach die het strakke, uitgekiende Oost-Duitse trainingsmodel op Nederlandse renners projecteerde. André Boskamp maakte de werkwijze en ontwikkelingen van de nationale wielerploegen van achter het IJzeren Gordijn jarenlang van dichtbij mee. Hij zag met eigen ogen hoe de toenmalige staatsamateurs werden voorbereid op een wielercarrière. "Ze hadden de zaken erg goed voor elkaar", meent Boskamp.

Een planmatige trainingsmethodiek, een wetenschappelijke benadering en uitgekiende medische begeleiding maakten van de coureurs uit het voormalige Oostblok topatleten. Boskamp: "Er werd volgens het boekje gewerkt, ze waren hun tijd ver vooruit."

Gedienstig en met volle overgave gaven de renners zich over aan het cyclisme. "Via het wielrennen konden ze zich onttrekken aan het alledaagse leven", verduidelijkt Boskamp. "Die jongens waren allang blij als ze in de nationale selectie zaten. Want dat betekende status. En dat hun familie vlees, groente en fruit kon halen." Het verdiende prijzengeld ging - uiteraard - naar de staat. Profwielrennen bestond officieel immers niet.

Na de teloorgang van het socialisme trokken talloze coureurs Europa in om hun naam en faam te gelde te maken. Olaf Ludwig, Uwe Ampler, Dmitri Konisjev, Vjatsjeslav Jekimov en vele anderen gingen in het Westen voor veel geld hun geluk bij de profs beproeven. Onder meer bij Panasonic, de wielerstal van Peter Post. Sommigen slaagden in hun overstap (Ludwig, Jekimov, Konisjev), anderen weer niet (Ampler, Olav Jens).

Zelfingenomen
Dat Ampler de verwachtingen nooit waar kon maken, verbaasde de wielerwereld. De Oost-Duitser, die door PDM werd gecontracteerd, stond te boek als één van de beste amateurs van zijn tijd. "Ampler was een zelfingenomen, eigengereide egoïst", stelt Boskamp. "De ploeg van de DDR was destijds helemaal om hem heen gebouwd." Dat was bij zijn Nederlandse werkgever niet het geval.

Met de komst van het Italiaanse Alfa Lum deden de Russen halverwege de jaren tachtig hun intrede in het profpeloton. Samen met enkele Poolse coureurs joegen de Oost-Europeanen in het buitenland op geld en roem. Volgens Boskamp is het geen toeval dat Alfa Lum zich vestigde in Italië. "In de Italiaanse etappewedstrijden keken ze de kunst af. Dus hoe er bijvoorbeeld gekoerst moest worden. En dat het in Italië vaak lekker weer is, was een andere reden. Het warme weer paste goed in hun trainingsfilosofie."

Belangrijkste pion in de Alfa Lum-ploeg was Konisjev, die later naar TVM verhuisde. Na de val van de Muur was de uittocht niet meer te stuiten. Overal kwamen ze vandaan. Uit Polen (Zenon Jaskula), Moldavië (Andrej Tsjmil), Estland (Jaan Kirsipuu), Litouwen (Raimundas Rumsas), Letland (Pjotr Oegroemov en Romans Vainsteins), Oezbekistan (Djamolidine Abdoesjaparov), Kazachstan (Aleksandr Vinokoerov en de onlangs overleden Andrej Kivilev), Rusland (Sergej Ivanov, Pavel Tonkov, Jevgeni Berzin). "Renners uit het voormalige Oostblok zijn zwervers", gelooft Boskamp. "Ze hebben in hun thuisland geen cent en dus ook niets te verliezen."

Verwencultuur
Maar ze hebben wel karakter. "Voor zulke jongens is het een kwestie van overleven. Ze kunnen het overal beter krijgen dan in eigen land. Dus gaan ze ook gemakkelijk op avontuur. Ze zijn bereid om voor een shirt en een broek in het buitenland te rijden", beweert Boskamp. "Elke kans die ze krijgen, pakken ze. Hoe klein ook. Dat vormt hun karakter. En dat is wel wat anders dan hier, met onze verwencultuur."

Opvallend is dat nogal wat Oost-Europese renners onderdak vonden en vinden bij Italiaanse werkgevers. Boskamp vindt dat echter niet zo vreemd. "Ik ben ooit bezig geweest om Jaskula naar PDM te halen. Hij kon echter ook naar Italië. Aanvankelijk mocht hij niet weg van de Poolse bond, tenzij er kleding en materiaal beschikbaar werden gesteld. Als wij vijftig fietsen beloofden, beloofden de Italianen er 75. Het fietsenmerk Bianchi steunde op die manier gewoon de Poolse bond." En dus vertrok Jaskula naar Italië, in plaats van Nederland.