|
De
'big bang' die de Europese Unie heeft voorgesteld, krijgt op 1 mei
2004 gestalte. Dan worden tien nieuwe landen lid van de Unie. Volgens
de Europese Commissie
zal dat "de eenheid van het Europese continent verder versterken
en bijdragen aan het scheppen van een gebied van blijvende vrede
en welvaart".
Met de toetreding van Polen, Tsjechië, Hongarije, Slowakije,
Estland, Letland, Litouwen, Slovenië, Malta en Cyprus, krijgt
de EU er in één klap 75 miljoen burgers bij. Turkije
komt na 2004 en Roemenië en Bulgarije pas na 2007 in aanmerking
voor toetreding.
 Veertig
miljoen van de nieuwe 'Europeanen' wonen in Polen. Dit land bereikte
als laatste van de nieuwe lidstaten een akkoord met de Unie, aangezien
er nog moest worden gediscussieerd over de financiële voorwaarden
voor de toetreding.
De EU wilde de nieuwe landen tot 2007 40,4 miljard euro subsidie
geven, maar met name Polen vond dat niet genoeg. De EU deed er uiteindelijk
0,4 miljard euro bij. Bovendien kreeg Polen hogere melkquota en
mag het jaarlijks 1,5 miljard euro uit fondsen voor achtergebleven
regio's direct gebruiken voor zijn begroting.
Ondanks
de huiver van Poolse boeren die minder subsidies krijgen dan hun
collega's in de gevestigde lidstaten, heeft de Poolse bevolking
zich inmiddels in een referendum uitgesproken voor aansluiting,
evenals de inwoners van Tsjechië, Malta, Slovenië, Hongarije, Slowakije,
Estland, Letland en Litouwen. Als enige kandidaat-lidstaat heeft
Cyprus zijn volk niet geraadpleegd.
Criteria
De landen kwamen niet zonder slag of stoot op de kandidatenlijst.
Ze moeten stabiele democratieën zijn die mensenrechten eerbiedigen.
Verder moeten ze over competitieve markteconomieën beschikken en
een goed juridisch systeem hebben dat in staat is de Europese regels
over te nemen en te handhaven.
 De
landen moeten ook de doelstellingen van de Economische en Monetaire
Unie onderschrijven. Om een sterke euro te garanderen zijn in het
zogenaamde Stabiliteitspact van 1996 afspraken gemaakt over de financieringstekorten
van alle EU-landen die meedoen aan de euro. Deze moeten hun begotingstekort
binnen een bepaalde termijn hebben weggewerkt.
Turkije
Als Turkije in december 2004 aan de critieria voldoet, zullen
de Europese leiders "zonder dralen" onderhandelingen met
dit land beginnen over toetreding. Premier
Gül van Turkije heeft gezegd dat zijn land er alles aan zal
doen om te bewijzen dat een moslimland een democratische EU-lidstaat
kan zijn.
Turkije moet voldoen aan voorwaarden op het gebied van democratie
en mensenrechten. De beslissing over onderhandelingen zal onder
het voorzitterschap van Nederland genomen worden.
Ook Bulgarije en Roemenië hoeven voorlopig niet te rekenen op het
afronden van hun toetredingsonderhandelingen. Deze landen komen
pas in 2007 in aanmerking voor het lidmaatschap. Ook al voldoen
zij aan de politieke eisen over democratie, op bestuurlijk en justitieel
gebied moet nog het een en ander gebeuren. Maar vooral hun markteconomieën
moeten beter gaan functioneren.
 Cyprus
Cyprus zal slechts gedeeltelijk toetreden. Om toetreding van het
hele eiland mogelijk te maken moest er tijdens de EU-top van december
2002 een principe-akkoord zijn tussen het Griekse en het Turkse
deel van Cyprus. Dat zat er niet in. Daardoor zal alleen het Griekse
deel zich in 2004 aansluiten bij de EU.
De VN, die in de kwestie-Cyprus bemiddelt, voorziet een Cyprus met
twee federale delen. Daarnaast moet het Turkse deel kleiner worden
en moeten de Grieks-Cypriotische vluchtelingen kunnen terugkeren.
Cyprus is gedeeld sinds Turkse troepen in 1974 een deel van het
eiland bezetten en afgrendelden.
Besluitvorming
Nadeel van de uitbreiding van de EU is dat de besluitvorming nog
stroperiger zal worden. Binnen de huidige EU, met vijftien lidstaten,
is deze nu al bijzonder omslachtig. Als er 25 leden zijn, kan dit
leiden tot het vastlopen van de besluiten op terreinen als milieu-
en rentebelasting, ondernemingsrecht, of buitenlands- en veiligheidsbeleid.
Om ervoor te zorgen dat de EU effectief functioneert na toetreding
van de nieuwe lidstaten, is op 26 februari 2002 de Europese Conventie
ingesteld. Deze denktank onder leiding van de Franse oud-president
Giscard d'Estaing kwam begin juni met voorstellen voor een Europese
grondwet, die de manier waarop Europa beslissingen neemt stroomlijnt.
Uiterlijk in 2004 moeten de verdragswijzigingen worden ingevoerd.
Of dat lukt, is de vraag. De onderhandelingen over de grondwet zitten
namelijk muurvast. Mogelijk dat er onder het Nederlandse voorzitterschap,
later dit jaar, alsnog een doorbraak wordt bereikt. In ieder geval
wordt de nieuwe grondwet niet van kracht voor de toetreding van
de nieuwe leden, op 1 mei.
 Landbouwgelden
Ook de financiering van de uitbreiding en de landbouw waren heikele
punten. Het landbouwbeleid voor arme boeren en de structuurfondsen
voor arme gebieden beslaan samen maar liefst tachtig procent van
het totale EU-budget van zo'n honderd miljard euro per jaar. Zouden
de nieuwe leden deze privileges ook hebben gekregen, dan zouden
de kosten flink zijn opgelopen.
Daarom is eind oktober 2002 op de top in Brussel afgesproken, dat
de kosten worden bevroren op het niveau van 2007, als de huidige
begroting afloopt. Het voorstel, dat was gebaseerd op een Duits-Frans
compromis, werd op aandrang van Nederland wel iets aangepast. Zo
is bepaald dat de inflatiecorrectie, normaal zo'n 2 procent, maximaal
1 procent mag bedragen.
Europa-angst
Ondanks
de hervormingsvoorstellen staan veel van de huidige 375 miljoen
EU-burgers niet onverdeeld positief tegenover de uitbreiding. Uit
peilingen blijkt dat veel mensen verwachten dat de uitbreiding meer
migratie en criminaliteit tot gevolg heeft. Daarnaast zijn ze bang
dat de eigen werkgelegenheid wordt bedreigd doordat goedkope arbeidskrachten
uit Oost-Europa massaal de arbeidmarkt op zullen komen.
Ook in de nieuwe lidstaten is het Euro-enthousiasme niet groot.
In de landen waar tot dusver referenda zijn gehouden over toetreding,
bleven veel mensen thuis. Voor veel Oost-Europeanen blijft de Unie
een abstractie, waarvan ze weinig te verwachten hebben. Dat een
kleine meerderheid uiteindelijk toch zijn ja-woord gaf, lijkt vooral
een gok.
|
