NOS nieuws

Tsjechië
Tsjechië maakte vroeger deel uit van de staat Tsjechoslowakije maar ging in 1993 zijn eigen weg los van Slowakije. Tsjechië probeert zich sinds de onafhankelijkheid steeds meer te integreren in de wereldeconomie. Een strategie die het land mogelijkheden maar ook risico's oplevert.

Het land heeft goede betrekkingen met de EU, ook economisch. Een groot deel van de Tsjechische export gaat naar EU-landen. Ook op milieugebied probeert Tsjechië zo snel mogelijk een beleid in te voeren dat voldoet aan de Europese richtlijnen. Nederland steunt dit overgangsproces met verschillende samenwerkingsprogramma's. Het doel van deze programma's is uiteindelijk toetreding van Tsjechië tot de EU.

Voordat Tsjechië volwaardig EU-lid kan worden, moet het land nog de nodige veranderingen doorvoeren. De Roma-minderheid heeft het in Tsjechië ondanks langzaam verbeterende wetgeving nog altijd moeilijk. Ook corruptie is een ernstig zorgenkindje in het voormalige Oostblokland en ook de rechterlijke macht en overheid moeten efficiënter gaan werken. Tsjechië kan, als alles goed gaat, in 2004 toetreden tot de Unie.

Slowakije
Samen met Tsjechië maakte Slowakije tot 1993 deel uit van Tsjechoslowakije. Daarna voer het land onder leiding van premier Meciar een eigen nationalistische koers, die leidde tot verwijdering van de EU. Meciar is sinds 1998 geen premier meer, en het land werkt onder de nieuwe regering hard om uit het isolement van de Meciar-tijd te komen.

De Slowaakse integratie in de wereldmarkt en de EU maakt vooral op handelsgebied vorderingen. Ongeveer de helft van de import en export vindt plaats met EU-landen. Verder is het land sinds 2000 lid van de OESO. In het kader van de Visegradsamenwerking integreert Slowakije het personen- en goederenverkeer tussen een aantal andere voormalige Oostbloklanden in hoog tempo.

Voordat het mag toetreden moet Slowakije nog wel het nodige aan het overheidsfunctioneren doen. Er is nog te veel corruptie, rechters zijn niet altijd onpartijdig en de overheid subsidiëert de staalbedrijven ook nog te veel. Slowakije is samen met Polen één van de twee landen die nog het meeste werk te verzetten hebben voordat ze mogen toetreden.

Hongarije
Hongarije kent een roerige geschiedenis die vooral gekenmerkt wordt door overheersing. Turken, Oostenrijkers, Duitsers en Russen hebben de afgelopen eeuwen de scepter gezwaaid in het land. De huidige regering die sinds mei 2002 zit, probeert zo snel mogelijk meer aansluiting te krijgen met de rest van Europa.

Hongarije was al voor de val van het communisme in 1989 relatief sterk op het westen gericht. In de jaren daarna is dat verder voortgezet. Hongarije was het eerste voormalig Oostblokland dat formeel het lidmaatschap van de EU aanvroeg. Hongarije heeft zich ook als één van de weinigen veel moeite getroost om de leefsituatie van de Roma-minderheid binnen zijn grenzen te verbeteren. Omringende landen hebben de problemen met deze bevolkingsgroep veel minder serieus opgepakt.

Ondanks voortvarend hervormingsbeleid moet in Hongarije nog behoorlijk wat gebeuren. Zo moet de gezondheidszorg nodig op de schop en schiet de bestrijding van corruptie binnen de overheid nog altijd tekort. Ook handelt het land niet snel genoeg bij de invoering van een administratief systeem voor de landbouw.

Slovenië
Als onderdeel van Joegoslavië was Slovenië al sinds het ontstaan van de federatie in de jaren '40 een buitenbeentje. Het leverde veel financiële steun aan de armere deelrepublieken, maar kreeg niet de politieke macht die het graag wilde. Na heftige meningsverschillen met de federale regering in Belgrado scheidde Slovenië zich in 1989 af maar de EU erkende Slovenië pas in 1992. Het land onderhandelt sinds 1997 over toetreding tot EU.

Slovenië is erg ver met aanpassingen in de milieuwetgeving aan de Europese regelgeving en heeft ook de regels over vrij verkeer van personen en goederen bijna helemaal overgenomen. De hervorming van het ambtelijke apparaat is nog niet helemaal rond, maar maakt wel grote vorderingen.

Een belangrijke maatregel die Slovenië nog moet invoeren is de instelling van een veterinaire inspectie. Verder is de grensbewaking nog niet voldoende en ook de economische infrastructuur is nog niet op het gewenste peil. Slovenië is wel één van de verst gevorderde aspirant lidstaten.

Malta
Het eilandje Malta in de Middellandse Zee werd in 1814 een kolonie van het Britse gemenebest en bestuurlijk dus erg afhankelijk van Londen. In 1964 veranderde deze status in zelfstandigheid binnen het gemenebest. Tien jaar later werd Malta door een grondwetswijziging een volledig zelfstandige republiek.

Malta presteert goed op het gebied van milieuwetgeving en grensbewaking. De Maltese overheidshulp aan bedrijven wordt ook langzaam afgebouwd. Alleen bij staatsbedrijven is dit nog een zorgpunt.

Er moet nog veel gebeuren voordat Malta mag toetreden. De wetten op milieugebied zijn wel aangepast, maar het ambtelijke apparaat dat toeziet op de naleving is nog verre van in orde. Verder moet het eilandje nog belastinghervormingen doorvoeren en veiligheidsgaranties geven voor de zeevaart.

Polen
De grootste aspirant-lidstaat met een omvang zeven keer zo groot als Nederland kent een rijke maar minstens net zo roerige historie. Het land is vele malen onder de voet gelopen en bezet door vreemde mogendheden. Het protest zit de Polen in het bloed, vandaar ook dat het één van de eerste landen was die het Russisch-communistische juk wisten af te werpen.

Polen is direct na de val van het communisme keihard aan de slag gegaan met hervormingen. Onderhandelingen over toetreding tot de EU lopen al sinds 1997. Hiermee is Polen een van de eerste landen waarmee serieus over toetreding gepraat wordt. De economische hervormingen in Polen zijn in een ver gevorderd stadium en binnen de regering bestaat ook eensgezindheid: Polen moet zo snel mogelijk toetreden tot de EU.

Voordat die toetreding een feit wordt, moet Polen vooral op bestuurlijk gebied nog veel werk verzetten. Nederland hamert sterk op hervorming van de Poolse landbouw en de corruptie in het voormalige Oostblokland is voor de Europese Commissie nog altijd "reden tot ernstige zorg". Ook de zware industrie moet nog een hervormingsslag doormaken om volledig zelfstandig te kunnen worden. Polen heeft jarenlang de staalindustrie gesubsidieerd, maar moet zich nu aan Europese regens gaan houden.

Estland
Estland heeft na de Tweede Wereldoorlog ruim vier decennia onder Russisch bewind gestaan. Pas in de jaren '80 brak onder Gorbatsjov een nieuwe tijd aan waarin Estland uiteindelijk onafhankelijkheid kreeg. Na de mislukte staatsgreep in Rusland verklaarde Estland zich in augustus 1991 onafhankelijk. In 1994 vertrokken de laatste Russische troepen uit het land.

Economisch gezien ontwikkelde Estland zich in sneltreinvaart tot een vrije markt. Zo snel zelfs dat de EU op sommige gebieden aandrong de prijzen te reguleren. Ook de bestuurlijke hervormingen liggen in Estland goed op stoom. De Estse regering maakt met trots melding van hun actieve internetgebruik. Vrijwel alle besluitvormingstrajecten zijn online te volgen, maar helaas heeft het overgrote deel van de bevolking nog geen toegang tot het internet.

Economisch gaat Estland de goede kant op, maar de wet- en regelgeving kan op veel gebieden beter. Zo is het strafrechtsysteem nog te veel geworteld in de communistische tijd. Rechters moeten worden omgeschoold, en de opleiding voor de nieuwe generatie moet beter. Ook de integratie van de Russische minderheid in de samenleving moet snel gestalte krijgen.

Letland
Na tientallen jaren communistische overheersing kwam in de jaren '80 een onafhankelijkheidsbeweging op gang in Letland. Onder Gorbatsjov vond de 'Zingende Revolutie' plaats. Miljoenen demonstranten in de drie Baltische staten waartoe naast Letland ook Estland en Litouwen behoren, zongen in 1988 hun verboden nationale liederen. De onafhankelijkheid van Letland werd in 1991 internationaal erkend.

Letland doet over de gehele linie goed zijn best om aan alle Europese regels te voldoen. De wetgeving in het land is al grotendeels aangepast en ook de corruptiebestreiding vordert gestaag. Letland heeft in 1994 een vrijhandelsovereenkomst ondertekend met de Europese Unie en in 1995 een Associatieakkoord. De onderhandelingen over toetreding tot de Unie zijn in 2000 van start gegaan.

Letland wordt vooral van toetreding weerhouden door het zwakke bestuursapparaat. Letland heeft bijvoorbeeld wel een dienst in het leven geroepen voor veterinaire inspectie en voedselveiligheid, maar de structuur is nog niet sterk genoeg om het Europese landbouwbeleid volledig uit te kunnen voeren. Daarnaast kampt het land ook met een stelsel van strafrecht dat achterloopt op de Europese regels, en moet het fraude beter bestrijden.

Litouwen
Litouwen heeft veel gemeen met de andere Baltische staten Estland en Letland. Litouwen werd in 1991 onafhankelijk van de Sovjetunie, maar dit ging niet zonder slag of stoot. Russische troepen probeerden met een aanval vanuit de lucht het onafhankelijkheidstij nog te keren maar dit mocht niet meer baten. In 1993 vertrok uiteindelijk de laatste Sovjetsoldaat uit Litouwen.

De Litouwse bevolking staat niet onverdeeld achter toetreding tot de EU uit angst voor werkloosheid. De regering streeft daar echter wel naar en maakt ook flinke vorderingen met de hervormingen in het land. Het omzetten van de eigen wetten zodat ze passen binnen de Europese regels verloopt erg voorspoedig, en ook de strijd tegen corruptie binnen de eigen overheid lijkt gestreden.

Litouwen zal nog veel moeite moeten doen om de laatste hordes voor de gewenste toetreding in 2004 te kunnen nemen. Zo is de landbouw nog niet voldoende aangepast om aansluiting te kunnen vinden met die in West-Europese landen. Een ander belangrijk punt van zorg is de sluiting van een aantal kerncentrales uit milieu-overwegingen. De Litouwse bevolking is hier minder blij mee omdat die vreest voor arbeidsplaatsen.

Roemenië
Roemenië werd in de communistische tijd lang geleid door Ceausescu en diens familie. Deze dictator maakte zich met zijn beleid niet populair. Zowel in eigen land als in het buitenland ontstond oppositie. Ceausescu werd uiteindelijk in 1989 samen met zijn vrouw gelyncht. Daarna bleef het rommelen in Roemenië. Regeringspartijen volgden elkaar snel op, en van stabiliteit was weinig sprake. Wel richtte het land zich meer en meer op het westen.

Het buitenlandse beleid is eigenlijk al sinds de jaren '70 onder Ceaucescu gericht geweest op het westen. Om minder afhankelijk te worden van de Sovjet-Unie sloot Roemenië toen al handelsverdragen met westerse landen. Roemenië heeft wel duidelijk vorderingen gemaakt met bijvoorbeeld de integratie van de Roma-minderheid binnen de grenzen, en de kinderbescherming. Hervormingen op andere gebieden vorderen traag.

De langzame hervormingen worden vanuit de EU met argusogen bekeken. Roemenië past de wetgeving weliswaar aan, maar ontbeert het benodigde bestuurlijke apparaat. De overheid moet efficiënter functioneren, en de rechterlijke macht moet worden versterkt. Ook economisch is Roemenië niet sterk genoeg om de buitenlandse concurrentie het hoofd te bieden. Het land zal dan ook niet eerder dan in 2007 toetreden tot de Unie.

Bulgarije
Bulgarije is als één van de meest berooide landen uit het tumult na de val van het communisme gekomen. De voormalige communistische partij wist een aantal sleutelposities te behouden in het nieuwe democratische systeem, en frustreerde het functioneren van onder met de president zodanig dat van effectief regeren weinig kwam. Hollende inflatie en werkloosheid zijn het gevolg, maar de situatie verbetert langzaam.

De economie in Bulgarije is erg zwak, maar heeft wel de vrije marktstructuur die vereist is voor EU-lidmaatschap. De Europese Commissie is wel bang dat het land de concurrentie met bestaande EU-staten niet aankan. Ondanks de heftige politieke geschiedenis in de jaren '90 heeft Bulgarije ook een voldoende stabiele democratische staatsvorm, eveneens een vereiste voor lidmaatschap. Bulgarije wil in 2007 toetreden.

Een belangrijke eis aan Bulgarije is dat het de leefomstandigheden van geestelijk gehandicapten flink verbetert. Ook de Roma-minderheid binnen de Bulgaarse grenzen leeft nog in erbarmelijke omstandigheden en wordt stelselmatig gediscrimineerd. Verder is het nodig dat het land het bestuurlijke apparaat en de rechterlijke en wetgevende macht efficiënter en sterker maakt.

Cyprus
Officieel heeft de Republiek Cyprus de zeggenschap over het hele eiland, maar in de praktijk heeft de regering geen gezag over het noordelijke deel. Hier heeft de Turkse gemeenschap een eigen staat uitgeroepen die alleen door Turkije erkend wordt. VN-Secretaris-Generaal Kofi Anan voert al sinds 1999 onderhandelingen met de beide leiders van het eiland over eenwording van de staat Cyprus.

Cyprus voldoet in vergelijking met de andere apirant-lidstaten erg goed aan de toelatingscriteria. Het land respecteert de mensenrechten, kan naar verwachting de concurrentie met andere EU-landen goed aan, heeft een goede douaneadministratie en grensbewaking. Het land boekt verder goede vooruitgang bij de bestrijding van georganiseerde misdaad en corruptie.

De EU staat alleen niet te trappelen om een land te laten toetreden waar een betwiste tweedeling bestaat en waar het centrale gezag van het land niet overal zeggenschap heeft. De Unie heeft bij beide partijen aangedrongen op een politieke regeling, maar stelt dit niet als voorwaarde voor toetreding. De Europese Commissie zal op het moment dat Cyprus wil toetreden de situatie van dat moment evalueren.